બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધારાની લિક્વિડિટીને નિયંત્રિત કરવા માટે Reserve Bank of India (RBI) એ રિવર્સ રેપો ઓક્શન દ્વારા **₹6.02 લાખ કરોડ** સિસ્ટમમાંથી પાછા ખેંચ્યા છે. સિસ્ટમમાં રહેલા **₹10.32 લાખ કરોડ** ના સરપ્લસને ઘટાડવા અને વ્યાજ દરોને સ્થિર રાખવા માટે આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધારાના નાણાંનો ભરાવો થતાં, 4 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ RBI એ બે વેરીએબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR) ઓક્શન હાથ ધર્યા હતા. આ કામગીરીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મની માર્કેટના દરોને RBI ના પોલિસી રેપો રેટ સાથે સુસંગત રાખવાનો છે.
સરપ્લસ કેમ વધી રહ્યું છે?
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડનો આ જંગી પ્રવાહ મુખ્યત્વે વિદેશી મુદ્રામાં થયેલા ધરખમ વધારાને કારણે છે. ઓગસ્ટના અંત સુધીમાં વિદેશી મુદ્રાનો પ્રવાહ $136.38 અબજ સુધી પહોંચ્યો હતો. જ્યારે આ ડોલરને રૂપિયામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે સિસ્ટમમાં વધુ પડતી રોકડ આવી જાય છે જેની હાલના માર્કેટમાં જરૂરિયાત નથી.
વ્યાજ દરો પર અસર
જ્યારે બેંકો પાસે વધુ રોકડ હોય, ત્યારે તેઓ એકબીજાને ખૂબ ઓછા દરે ધિરાણ આપે છે. હાલમાં 'વેઇટેડ એવરેજ કોલ મની રેટ' ઘટીને 4.93% પર આવી ગયો છે, જે RBI ના પોલિસી રેપો રેટ કરતા 32 બેસિસ પોઈન્ટ નીચો છે. જો આ તફાવત વધે તો RBI માટે દેશના વ્યાજ દરોનું સંચાલન કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે.
RBI ની વ્યૂહરચના અને પડકારો
RBI હવે VRRR ઓક્શન દ્વારા ઓવરનાઈટથી લઈને 14 દિવસ સુધીની મુદત માટે બેંકો પાસેથી નાણાં પાછા ખેંચી રહી છે. જોકે, આ સરપ્લસ સતત રહેતું હોવાથી RBI એ વારંવાર ટૂંકા ગાળાના ઓક્શન કરવા પડે છે. જો આ વધારાની લિક્વિડિટી લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે, તો તે મોંઘવારીમાં વધારો કરી શકે છે અથવા નાણાકીય નીતિના અમલીકરણમાં અડચણ ઉભી કરી શકે છે.