બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધેલી લિક્વિડિટીને કાબૂમાં લેવા માટે Reserve Bank of India (RBI) એ રિવર્સ રેપો ઓક્શન દ્વારા **₹3.93 લાખ કરોડ** પાછા ખેંચ્યા છે. સિસ્ટમમાં રહેલી **₹10.73 લાખ કરોડની** વધારાની રોકડ ઘટાડવા માટે હવે RBI **₹1 લાખ કરોડના** ગવર્મેન્ટ બોન્ડ્સ વેચવાની તૈયારી કરી રહી છે.
લિક્વિડિટીનું દબાણ અને RBI ના પગલાં
Reserve Bank of India એ 15 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ વેરીએબલ રેટ રિવર્સ રેપો ઓક્શન દ્વારા સિસ્ટમમાંથી મોટી રકમ બહાર કાઢી છે. સેન્ટ્રલ બેંકે 5.24% ના વેઈટેડ એવરેજ રેટ પર તમામ બિડ સ્વીકારી હતી. આ પગલું 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ નોંધાયેલી ₹10.73 લાખ કરોડની રેકોર્ડ લિક્વિડિટીને જોતા લેવામાં આવ્યું છે.
આટલી બધી રોકડ ક્યાંથી આવી?
સિસ્ટમમાં આટલી મોટી તરલતા પાછળના મુખ્ય કારણોમાં Foreign Currency Non-Resident (FCNR) ડિપોઝિટ્સનો મોટો પ્રવાહ છે. બેંકોએ આ ડિપોઝિટ્સ એકત્રિત કરીને RBI સાથે ડોલર-રૂપી સ્વેપ ઓપરેશન્સ કર્યા, જેણે ડોમેસ્ટિક માર્કેટમાં રૂપિયાની સપ્લાય વધારી દીધી. આ ઉપરાંત, સરકારી ખર્ચ, પગાર અને પેન્શનની ચૂકવણીએ પણ આ આંકડાને વધુ મોટો બનાવ્યો છે.
OMO સેલ અને રોકાણકારો માટે ચેતવણી
માત્ર ટૂંકા ગાળાના પગલાં પૂરતા નથી, તેથી RBI હવે ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMO) દ્વારા ₹1 લાખ કરોડના સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચશે. આ વેચાણ ત્રણ તબક્કામાં થશે: 17, 21 અને 28 સપ્ટેમ્બર.
રોકાણકારો માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે. જ્યારે માર્કેટમાં બોન્ડની સપ્લાય વધે છે, ત્યારે બોન્ડના ભાવ ઘટે છે અને તેની યીલ્ડ (Yield) વધે છે. જે બેંકો કે નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસે મોટા પ્રમાણમાં ગવર્મેન્ટ બોન્ડ્સ છે, તેમના ટ્રેઝરી પોર્ટફોલિયો પર આની નેગેટિવ અસર પડી શકે છે.