ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં હાલમાં **₹11 લાખ કરોડ**થી વધુની લિક્વિડિટી જોવા મળી રહી છે. ફોરેન કરન્સીના ભારે ઇનફ્લોને કારણે ઉભી થયેલી આ સ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા RBI હવે રિવર્સ રેપો અને સ્વેપ જેવા સાધનોનો ઉપયોગ કરી રહી છે. આ વધારાની રોકડ સામે બેંકિંગ જગતમાં આક્રમક લેન્ડિંગના જોખમ અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે.
ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમ અત્યારે રોકડની રેકોર્ડ સરપ્લસ પર ચાલી રહી છે, જેનો આંકડો ₹11 લાખ કરોડને પાર કરી ગયો છે. આ અસાધારણ વધારાને કારણે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ હસ્તક્ષેપ કરવો પડ્યો છે જેથી ટૂંકા ગાળાના વ્યાજ દરો 5.25% ના પોલિસી રેપો રેટ સાથે સુસંગત રહી શકે. આ સ્થિતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ વિદેશી મુદ્રા ભંડારને મજબૂત કરવા માટેની સ્પેશિયલ સ્વેપ ફેસિલિટી છે, જેમાં $136.4 બિલિયનનો જંગી ઇનફ્લો આવ્યો છે, જે મોટાભાગે FCNR(B) ડિપોઝિટ દ્વારા પ્રાપ્ત થયો છે.
RBI ની આક્રમક રણનીતિ
આ વધારાની તરલતાને કાબૂમાં લેવા માટે RBI વેરીએબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR) ઓક્શન, સ્ટેન્ડિંગ ડિપોઝિટ ફેસિલિટી (SDF) અને ડોલર-રૂપી બાય-સેલ સ્વેપનો ઉપયોગ કરી રહી છે. સિસ્ટમમાંથી વધારાની રોકડ દૂર કરીને, RBI ખાતરી કરવા માંગે છે કે મની-માર્કેટ રેટ્સ, જેમ કે વેઈટેડ એવરેજ કોલ રેટ, પોલિસી રેટથી નીચે ન જાય.
બેંકિંગ સેક્ટરમાં મંતવ્યોનો તફાવત
આટલી મોટી માત્રામાં રોકડ હોવાથી બેંકિંગ દિગ્ગજોમાં બે મત જોવા મળી રહ્યા છે. Axis Bank ના મેનેજમેન્ટને ચિંતા છે કે આ વધારાની રોકડથી બેંકોમાં જોખમી કે આક્રમક લેન્ડિંગ વધવાની શક્યતા છે, જે જૂના સમયના ક્રેડિટ ક્રિએશનના જોખમોને ફરી જીવંત કરી શકે છે. બીજી તરફ, State Bank of India નું માનવું છે કે આગામી તહેવારોની સિઝનમાં લોકોની રોકડ માંગ વધતા આ સરપ્લસ કુદરતી રીતે જ એક ક્વાર્ટરમાં ખર્ચાઈ જશે.
રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?
આ લિક્વિડિટીના કારણે ટૂંકા ગાળાના ફંડિંગ ખર્ચ પર દબાણ વધ્યું છે. રોકાણકારો માટે એ મહત્વનું રહેશે કે RBI આ વધારાની તરલતાને કેવી રીતે મેનેજ કરે છે અને બેંકો સુરક્ષિત પાર્કિંગ પસંદ કરે છે કે જોખમી ધિરાણ વધારી રહી છે. તહેવારોની માંગ પણ સિસ્ટમમાં કુદરતી રીતે લિક્વિડિટી ઘટાડવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.