દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં અતિશય કેશના કારણે લિક્વિડિટીનો આંકડો વિક્રમી **₹11.16 લાખ કરોડ** પર પહોંચ્યો છે. RBI ની સ્પેશિયલ સ્વેપ ફેસિલિટી દ્વારા આવેલા વિદેશી ભંડોળને લીધે બેંકો હવે લાંબા ગાળાના રોકાણના બદલે ઓવરનાઈટ પાર્કિંગ પર વધુ પસંદગી ઉતારી રહી છે.
ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમ હાલમાં એક ઐતિહાસિક લિક્વિડિટી સરપ્લસમાંથી પસાર થઈ રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2026 ની શરૂઆતમાં વધારાની રોકડનો આંકડો ₹11.16 લાખ કરોડ ને પાર કરી ગયો છે. આ વિશાળ લિક્વિડિટી પાછળનું મુખ્ય કારણ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની સ્પેશિયલ FCNR(B) ડિપોઝિટ અને ફોરેક્સ સ્વેપ ફેસિલિટી દ્વારા આવેલા લગભગ $136 અબજ ડોલરનું વિદેશી ભંડોળ છે.
બેંકોની સાવચેતીભરી રણનીતિ
આટલી મોટી માત્રામાં રોકડ હોવા છતાં, કોમર્શિયલ બેંકો ખૂબ જ સાવધ છે. તાજેતરની વેરિયેબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR) હરાજીમાં, બેંકોએ 30 દિવસના વિકલ્પોને બદલે ફંડ્સને ઓવરનાઈટ પાર્ક કરવાનું પસંદ કર્યું છે. ક્વાર્ટરનો અંત નજીક હોવાથી, ટ્રેઝરી મેનેજર્સ લાંબા ગાળા માટે ફંડ બ્લોક કરવાના બદલે તેને તરલ (Liquid) રાખવા માંગે છે જેથી લોન ડિમાન્ડ કે અન્ય જરૂરિયાતો સમયે નાણાં ઉપલબ્ધ રહે.
જોખમો અને ભવિષ્યની અસરો
જોકે RBI આ સરપ્લસને શોષવા માટે સતત પ્રયાસ કરી રહી છે, છતાં આટલી મોટી માત્રામાં વધારાની રોકડ ટૂંકા ગાળાના વ્યાજ દરોને અસ્થિર કરી શકે છે અને મોંઘવારીમાં પણ વધારો કરી શકે છે. બેંકોના નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિન (NIM) પર પણ દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ સ્વેપ ફેસિલિટીનો ખર્ચ લાંબે ગાળે $10 અબજ ડોલરથી વધી શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
આગામી 11 સપ્ટેમ્બરની તારીખ ખૂબ જ મહત્વની છે, કારણ કે તે બેંકો માટે સ્વેપ પૂર્ણ કરવાની અંતિમ વિન્ડો છે. જો આ પછી પણ લિક્વિડિટી સરપ્લસ ઘટશે નહીં, તો શક્ય છે કે RBI માર્કેટ સ્ટેબિલાઇઝેશન બિલ્સ અથવા I-CRR જેવા કડક પગલાં લેવાનું વિચારી શકે છે.