ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ (Forex Reserves) કુદકે ને ભૂસકે વધીને **$785.71 અબજ** ના ઐતિહાસિક શિખર પર પહોંચ્યું છે. માત્ર એક સપ્તાહમાં **$44.9 અબજ** નો ઉછાળો નોંધાયો છે, જેનું મુખ્ય કારણ FCNR ડિપોઝિટમાં આવેલો અધધ પ્રવાહ છે.
રેકોર્ડબ્રેક આંકડા અને નવું સ્થાન
4 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહના અંતે ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર $785.71 અબજ ના ઓલ-ટાઈમ હાઈ લેવલ પર પહોંચ્યું છે. આ જંગી વધારા સાથે ભારત હવે રશિયાને પછાડીને દુનિયામાં ફોરેક્સ રિઝર્વ રાખનાર ચોથો સૌથી મોટો દેશ બની ગયો છે.
વધારાનું મુખ્ય કારણ: FCNR સ્વેપ વિન્ડો
આ તેજી પાછળનું મુખ્ય એન્જિન રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની FCNR ડિપોઝિટ માટેની કન્સેશનલ સ્વેપ વિન્ડો છે. આ યોજના હેઠળ બંકોએ વિદેશી ભારતીયો પાસેથી મોટા પાયે મૂડી આકર્ષી છે. 31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં આ સ્કીમમાં અંદાજે $127.23 અબજ નો જંગી પ્રવાહ આવ્યો હતો. માર્કેટ તરફથી મળેલો અદભૂત પ્રતિસાદ જોઈને RBI એ આ વિન્ડો નિર્ધારિત સમય કરતાં એક મહિનો વહેલી બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વ?
આ વિશાળ ફોરેક્સ ભંડાર ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક મજબૂત કવચ સમાન છે. ભવિષ્યમાં જો વૈશ્વિક બજારોમાં કે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં અસ્થિરતા આવે, તો RBI પાસે રૂપિયાને સ્ટેબલ રાખવા માટે પૂરતી શક્તિ છે.
જો કે, માર્કેટના એક્સપર્ટ્સ એક મહત્વની બાબત પર નજર રાખી રહ્યા છે: આ સ્વેપ વ્યવસ્થા માટે RBI એ જે હેજિંગ કોસ્ટ (Hedging Cost) ભોગવવી પડી છે, તેની સેન્ટ્રલ બેંકની બેલેન્સ શીટ પર શું અસર પડશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. આગામી સમયમાં, આ વધારાના ભંડારનું યુએસ ટ્રેઝરીઝ (US Treasuries) અને અન્ય એસેટ્સમાં રોકાણ અને દેશની લિક્વિડિટીની સ્થિતિ વચ્ચેનું સંતુલન ભારતીય બજારની દિશા નક્કી કરશે.