રોકાણના પ્રવાસમાં અંતિમ વર્ષોમાં સંપત્તિનું સર્જન ઝડપથી થાય છે, કારણ કે મોટા કેપિટલ બેઝ પર રિટર્ન મળે છે. જોકે, ભારતીય રોકાણકારોએ આ સમયે માર્કેટની વોલેટિલિટી અને પોતાના નાણાકીય લક્ષ્યો વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
કમ્પાઉન્ડિંગના સિદ્ધાંતને ઘણીવાર પહાડ પરથી ગબડતા બરફના ગોળા (Snowball) સાથે સરખાવવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં ગોળો નાનો હોય છે અને વૃદ્ધિ ધીમી લાગે છે, પરંતુ જેમ જેમ તે આગળ વધે છે, તેમ તેમ તે પોતાની સાથે વધુ બરફ ઉમેરતો જાય છે. ફાઇનાન્સની દુનિયામાં, આનો અર્થ એ છે કે તમારા પોર્ટફોલિયોમાં સૌથી મોટી વૃદ્ધિ અંતિમ વર્ષોમાં જોવા મળે છે, કારણ કે તમારું જમા થયેલું કેપિટલ એટલું મોટું થઈ ગયું હોય છે કે તેના પર મળતું વળતર નોંધપાત્ર રકમમાં પરિણમે છે.
ઘણા ભારતીય રિટેલ રોકાણકારો માટે શરૂઆતના વર્ષો અઘરા હોય છે કારણ કે પોર્ટફોલિયો નાનો હોય છે. નાના કોર્પસ પર 10% વળતર ખાસ મોટું લાગતું નથી. પરંતુ, જ્યારે તમે એક દાયકા કે તેથી વધુ સમય સુધી રોકાણ જાળવી રાખો છો, ત્યારે તે જ 10% વળતર મોટી રકમ પર ગણાય છે. રિસર્ચ દર્શાવે છે કે બે દાયકાના રોકાણમાં છેલ્લા 5 વર્ષમાં મળેલું કુલ ગેઈન, પ્રથમ દાયકાના કુલ વળતર કરતાં પણ વધી જાય છે. આ કમ્પાઉન્ડિંગનો અસલી પાવર છે, જ્યાં 'વ્યાજ પર વ્યાજ' તમારી મહિનાની બચત કરતા પણ વધુ ઝડપથી વધે છે.
જોકે, ગણિત સાચું હોવા છતાં વાસ્તવિક દુનિયાના જોખમો અલગ છે. રોકાણના અંતિમ વર્ષોમાં સૌથી મોટું જોખમ 'માર્કેટ ડાઉનટર્ન' છે. જો તમારું લક્ષ્ય, જેમ કે બાળકના શિક્ષણ કે રિટાયરમેન્ટ માટે માત્ર 2-3 વર્ષ બાકી હોય, તો માર્કેટમાં અચાનક 15% કે 20% નો ઘટાડો તમારી વર્ષોની મહેનત પર પાણી ફેરવી શકે છે. તેને 'સિક્વન્સ ઓફ રિટર્ન' રિસ્ક કહેવાય છે.
આનાથી બચવા માટે, અનુભવી રોકાણકારો 'ડી-રિસ્કિંગ' (De-risking) સ્ટ્રેટેજી અપનાવે છે. એટલે કે, ટાર્ગેટ ડેટ નજીક આવે ત્યારે હાઈ-રિસ્ક ઇક્વિટીમાંથી ફંડ્સને ડેબ્ટ ફંડ્સ, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ અથવા લિક્વિડ સ્કીમ્સમાં શિફ્ટ કરવું જોઈએ.
અંતે, વારંવાર ફંડ બદલવાની ભૂલ ન કરવી. નફાની લાલચમાં હોટ સેક્ટર કે નવી સ્કીમમાં સ્વિચ કરવાથી ટેક્સ લાયબિલિટી વધે છે અને કમ્પાઉન્ડિંગની ગતિ ધીમી પડી જાય છે. ફુગાવાને ધ્યાનમાં રાખીને તમારા લક્ષ્યોની સમીક્ષા કરો અને યાદ રાખો કે સાચું આયોજન જ તમને સફળતા અપાવશે.