રોકાણની મજબૂત વ્યૂહરચના એટલે માત્ર પૈસાનું રોકાણ કરવું એટલું જ નહીં, પણ સ્વાસ્થ્યના કટોકટીના સમયમાં પોર્ટફોલિયો સુધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવી પણ છે. વ્યક્તિગત રીતે મેનેજમેન્ટ શક્ય ન હોય ત્યારે SEBI નોમિનેશન અને પાવર ઓફ એટર્ની (PoA) જેવી વ્યવસ્થાઓ રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
ઘણા રોકાણકારો માટે પોર્ટફોલિયો બનાવવો એ મુખ્ય પ્રાથમિકતા હોય છે, પરંતુ તે સંપત્તિને જાળવી રાખવાની વ્યવહારુ બાબતોને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. સાચી આર્થિક તૈયારી માત્ર એસેટ એલોકેશન પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં 'કંટીન્યુટી પ્લાન' (Continuity Plan) નો પણ સમાવેશ થાય છે. જ્યારે કોઈ રોકાણકાર મેડિકલ ક્રાઈસિસ કે વ્યક્તિગત અસમર્થતાનો સામનો કરે છે, ત્યારે દસ્તાવેજો પર સહી ન કરી શકવાની કે ડિજિટલ બેંકિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ ન કરી શકવાની સ્થિતિમાં ઘરનું આર્થિક સંચાલન ખોરવાઈ શકે છે, પછી ભલે ગમે તેટલું રોકાણ કરેલું હોય.
સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ રેકોર્ડનું મહત્વ
કટોકટીના સમયે સૌથી મોટું જોખમ માહિતી ગુમાવવાનું છે. પરિવારો ઘણીવાર સંપત્તિનું સંચાલન કરવામાં સંઘર્ષ કરે છે કારણ કે તેમને જરૂરી વિગતો મળતી નથી. એક જાગૃત રોકાણકારે તમામ નાણાકીય સાધનોનો સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ અને અપડેટેડ રેકોર્ડ રાખવો જોઈએ. આનો અર્થ પાસવર્ડ અથવા પિન આપવો એવો નથી, પરંતુ બેંક એકાઉન્ટ્સ, ડિમેટ હોલ્ડિંગ્સ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયો, વીમા પોલિસી અને પ્રોપર્ટી ડોક્યુમેન્ટ્સનો એક એક્સેસિબલ મેપ તૈયાર રાખવો છે. આ માહિતી તૈયાર હોવાથી પરિવારના વિશ્વાસુ સભ્યને વર્ષો જૂની ફાઇલો શોધ્યા વિના જરૂરી પગલાં લેવામાં સરળતા રહે છે.
કાનૂની અને વહીવટી સાધનોનો ઉપયોગ
બેંકિંગ અને માર્કેટ રેગ્યુલેશન્સ આવી અસમર્થતાના સમયગાળા માટે ચોક્કસ વ્યવસ્થાઓ આપે છે. ઘણી બેંક એકાઉન્ટ્સમાં 'Either or Survivor' મોડ હોય છે, જે જોઈન્ટ હોલ્ડરને ઓપરેશનલ એક્સેસ જાળવી રાખવાની મંજૂરી આપે છે. જોકે, આ માટે સામેની વ્યક્તિ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ હોવો જરૂરી છે.
વ્યાપક આર્થિક દેખરેખ માટે 'પાવર ઓફ એટર્ની' (PoA) એક પ્રમાણભૂત કાનૂની સાધન છે. એક વ્યવસ્થિત રીતે ડ્રાફ્ટ કરેલી PoA દ્વારા તમે કોઈ વિશ્વાસુ વ્યક્તિને તમારી તરફથી બેંકિંગ કે પ્રોપર્ટીના કાર્યો સંભાળવા માટે અધિકૃત કરી શકો છો. PoA માં કાનૂની વજન હોવાથી, તેને વ્યાવસાયિક કાનૂની સલાહ સાથે તૈયાર કરવી જોઈએ.
SEBI ના નોમિનેશન નિયમોમાં ફેરફાર
Securities and Exchange Board of India (SEBI) દ્વારા તાજેતરમાં કરાયેલા ફેરફારોને કારણે માર્કેટ-લિંક્ડ એસેટ્સનું સંચાલન સરળ બન્યું છે. વર્તમાન નિયમો મુજબ, રોકાણકાર નોમિનીને માત્ર વારસા માટે જ નહીં, પરંતુ જો રોકાણકાર પોતે કામ કરવા માટે શારીરિક રીતે અસમર્થ હોય તો પણ ડિમેટ એકાઉન્ટ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયો ચલાવવા માટે અધિકૃત કરી શકે છે. જોકે, આ માટે નોમિનેશન પ્રક્રિયા અગાઉથી ફોર્મલ રીતે પૂર્ણ કરવી અનિવાર્ય છે.
જે લોકો પાસે જટિલ બિઝનેસ હિતો છે, તેમના માટે આવી પ્રાથમિક વ્યવસ્થાઓ કદાચ અપૂરતી સાબિત થઈ શકે. આવા કિસ્સામાં, પ્રાઇવેટ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરવી એ વધુ મજબૂત વિકલ્પ છે, જે મેનેજમેન્ટની જવાબદારી ટ્રસ્ટીઓને સોંપીને સંપત્તિને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી આંચકાઓથી સુરક્ષિત રાખે છે.