Grant Thornton Bharat અને Entrust Family Office ના સર્વે મુજબ, ભારતના અમીર પરિવારોમાંથી માત્ર **36%** પાસે જ વ્યવસ્થિત સક્સેસન પ્લાન છે. આ અસંગઠિત અભિગમ ફેમિલી-રન લિસ્ટેડ કંપનીઓના શેરહોલ્ડર્સ માટે મોટું જોખમ સાબિત થઈ શકે છે.
ભારતીય કોર્પોરેટ જગત અને ફેમિલી ગવર્નન્સ વચ્ચેનું એક મોટું અંતર સામે આવ્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ, ₹100 કરોડથી ₹10,000 કરોડ સુધીની સંપત્તિ ધરાવતા પરિવારોમાં પણ પ્લાનિંગનો અભાવ ચિંતાનો વિષય છે. શેરબજારના રોકાણકારો માટે આ આંકડા ખૂબ મહત્વના છે કારણ કે ઘણી મોટી લિસ્ટેડ કંપનીઓ ફેમિલી-રન હોય છે.
'કી મેન રિસ્ક' (Key Man Risk) થી રોકાણકારો સાવધાન
માર્કેટમાં આને 'કી મેન રિસ્ક' કહેવાય છે. જ્યારે કંપનીના નિર્ણયો માત્ર એક પરિવારના હાથમાં હોય અને કોઈ સ્પષ્ટ ઉત્તરાધિકાર યોજના (Succession Plan) ન હોય, ત્યારે પ્રમોટરની ગેરહાજરીમાં નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા ઠપ્પ થઈ શકે છે. આ અનિશ્ચિતતા ઘણીવાર સ્ટોક પ્રાઈસમાં ભારે વોલેટિલિટી અને લાંબા ગાળે શેરહોલ્ડર વેલ્યુમાં ઘટાડો કરે છે.
SEBI ના નિયમો અને વાસ્તવિકતા
SEBI લિસ્ટેડ કંપનીઓ માટે ગવર્નન્સ અને બોર્ડ ડાયવર્સિટીના કડક નિયમો લાવ્યું છે. છતાં, કાગળ પરની પોલિસી અને કટોકટીના સમયે તેના અમલીકરણ વચ્ચે મોટું અંતર છે. ઘણી કંપનીઓ આજે પણ પરંપરાગત રીતે, એટલે કે મૌખિક સમજૂતીઓ પર ચાલે છે, જે આજના કોર્પોરેટ કલ્ચર સાથે મેળ ખાતું નથી.
ભૂતકાળના વિવાદોમાંથી બોધપાઠ
ભારતીય કોર્પોરેટ ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ સક્સેસન પ્લાન સ્પષ્ટ નથી હોતા, ત્યારે ફેમિલી ઝઘડાઓ રસ્તા પર આવે છે. આવા કિસ્સાઓ National Company Law Tribunal (NCLT) સુધી પહોંચે છે, જેનાથી કંપનીનું પરફોર્મન્સ બગડે છે અને મેનેજમેન્ટનું ધ્યાન બિઝનેસથી હટી જાય છે. આ જ કારણ છે કે બજાર એવી કંપનીઓને વધુ પસંદ કરે છે જ્યાં સક્સેસન પ્લાનિંગ પારદર્શક હોય.
રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?
રોકાણકારોએ કંપનીની મેનેજમેન્ટ કોમેન્ટ્રી પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. નવી પેઢીને જવાબદારી સોંપવી, અનુભવી પ્રોફેશનલ CEO ની નિમણૂક અને નિયમનકારી ફાઈલિંગમાં સ્પષ્ટતા - આ બાબતો દર્શાવે છે કે કંપની લાંબા ગાળાના પ્રોફેશનલ માળખા તરફ આગળ વધી રહી છે.