ઘણા ભારતીય રોકાણકારો માને છે કે નોમિની એટલે જ મિલકતનો વારસદાર, પરંતુ આ સત્ય નથી. હકીકતમાં નોમિની માત્ર એક ટ્રસ્ટી તરીકે કામ કરે છે, જ્યારે કાયદેસરની માલિકી succession laws અથવા વસિયત (Will) મુજબ નક્કી થાય છે. ભવિષ્યના ઝઘડા ટાળવા માટે વસિયત બનાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
ભારતીય રોકાણકારોમાં એક મોટી ગેરસમજ છે કે બેંક એકાઉન્ટ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે ઈન્સ્યોરન્સ પોલિસીમાં નામ લખાવવું એટલે કે તે વ્યક્તિ જ તમામ મિલકતની માલિક બની જાય. પરંતુ કાયદાકીય નિષ્ણાતો સ્પષ્ટ કરે છે કે નોમિની એ મિલકતનો કાયદેસરનો માલિક નથી. તે માત્ર એક ટ્રસ્ટી છે, જેની જવાબદારી મિલકતને કાયદેસરના વારસદારો સુધી પહોંચાડવાની છે.
કાનૂની દ્રષ્ટિકોણ અને સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
સુપ્રીમ કોર્ટે 'શક્તિ યઝદાની વિરુદ્ધ જયાનંદ જયંત સાલગાંવકર' કેસમાં મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નોમિનેશન એ વારસાના કાયદાને ઓવરરાઈડ (Bypass) કરતું નથી. વ્યક્તિના મૃત્યુ બાદ નોમિનીએ મિલકત 'હિન્દુ સક્સેસન એક્ટ' અથવા 'ઇન્ડિયન સક્સેસન એક્ટ' મુજબ કાયદેસરના વારસદારોને સોંપવી પડે છે, સિવાય કે વસિયતમાં કંઈક અલગ સૂચના હોય.
બેંકિંગ અને વીમા પ્રક્રિયાની મર્યાદા
ઘણીવાર બેંકો કે વીમા કંપનીઓ ડેથ સર્ટિફિકેટના આધારે નોમિનીને ઝડપથી ફંડ ટ્રાન્સફર કરી દે છે. આ પ્રક્રિયા માત્ર વહીવટી સરળતા માટે છે. જો અન્ય વારસદારો દાવો કરે, તો નોમિનીએ તે રકમ પરત આપવી પડી શકે છે. આમ, નોમિની માટે આ એક જોખમી જવાબદારી બની શકે છે.
વસિયત (Will) કેમ અનિવાર્ય છે?
તમારી સંપત્તિ તમારા ઈચ્છિત વારસદારો સુધી પહોંચે તે માટે વસિયત એકમાત્ર ચોક્કસ રસ્તો છે. જો વસિયત ન હોય, તો સંપત્તિનું વિતરણ ડિફોલ્ટ કાયદા મુજબ થાય છે, જે કદાચ તમારી અંગત ઈચ્છા વિરુદ્ધ હોઈ શકે છે. આનાથી પરિવારમાં લાંબા ગાળાના કાનૂની વિવાદો અને માનસિક તણાવ ઉભો થાય છે.
રોકાણકારોએ શું કરવું જોઈએ?
૧. તમામ ફાઇનાન્શિયલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં નોમિનેશન અપડેટ રાખો, જેથી તાત્કાલિક વહીવટી કામગીરીમાં અડચણ ન આવે.
૨. એક સ્પષ્ટ અને રજિસ્ટર્ડ વસિયત (Will) બનાવો. વસિયત બનાવવા માટે કાયદાકીય સલાહકારની મદદ લેવી હંમેશા હિતાવહ છે, જેથી તમારી મહેનતની કમાણી તમારા પરિવારને સુરક્ષિત રીતે મળે.