હોમ લોન (Home Loan) બંધ થયા પછી પ્રોપર્ટીના અસલ દસ્તાવેજો પાછા મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરતા ગ્રાહકો માટે RBI એ મોટી રાહત આપી છે. નવા આદેશ મુજબ, લોન ક્લોઝ થયાના 30 દિવસમાં બેંકોએ દસ્તાવેજો પરત કરવા પડશે, અન્યથા દરરોજ **₹5,000** નો દંડ ભરવો પડશે.
ઘણીવાર હોમ લોનનો છેલ્લો હપ્તો ભર્યા પછી પણ ગ્રાહકો માટે મુશ્કેલીઓનો અંત આવતો નથી. અનેક કિસ્સાઓમાં જોવા મળ્યું છે કે બેંક પાસે ગ્રાહકના પ્રોપર્ટીના ઓરિજિનલ દસ્તાવેજો ગાયબ હોય છે. હવે RBI ના 2023 ના કડક આદેશ મુજબ, બેંકો લોન ક્લોઝ થયાના 30 દિવસની અંદર તમામ દસ્તાવેજો પરત કરવા માટે બંધાયેલી છે. જો બેંકની ભૂલને કારણે દસ્તાવેજોમાં વિલંબ થાય તો, બેંકોએ ગ્રાહકને દૈનિક ₹5,000 નો દંડ ચૂકવવો પડશે.
કાયદાકીય સ્થિતિ અને જવાબદારી
ભારતીય કાયદા મુજબ, બેંક અને ગ્રાહક વચ્ચેનો સંબંધ 'બેઈલમેન્ટ' (Bailment) તરીકે ગણાય છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટ સહિતની અનેક અદાલતોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બેંક આ જવાબદારીમાંથી છટકી શકે નહીં. જો બેંક ઓરિજિનલ ડોક્યુમેન્ટ્સ ગુમાવી દે, તો ડુપ્લિકેટ દસ્તાવેજો મેળવવા માટેનો તમામ ખર્ચ, કાયદાકીય ફી અને રજિસ્ટ્રેશન ચાર્જ બેંકે જ ભોગવવો પડશે.
શું કરવું જો દસ્તાવેજ ન મળે?
૧. સૌથી પહેલા બેંકના ગ્રીવન્સ ઓફિસર (Grievance Officer) ને લેખિતમાં ફરિયાદ કરો.
૨. જો ત્યાં ઉકેલ ન આવે, તો RBI ની 'ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ' (Integrated Ombudsman Scheme) હેઠળ ફરિયાદ નોંધાવો.
નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે લોન પૂરી થવાની રાહ જોવાને બદલે, સમયાંતરે બેંક પાસે તમારા જમા દસ્તાવેજોની વિગતો માંગતા રહો. આ સાવચેતી ભવિષ્યની મોટી કાયદાકીય લડાઈઓથી તમને બચાવી શકે છે.