ઘણા રોકાણકારો માને છે કે નોમિની એટલે સંપત્તિનો માલિક, જે મોટી ભૂલ છે. નોમિની માત્ર એક કસ્ટોડિયન છે, માલિક નહીં. તમારા બેંક, ડિમેટ અને ઇન્શ્યોરન્સ એકાઉન્ટમાં નોમિનેશન અપડેટ રાખવું અને સાથે યોગ્ય 'વિલ' (Will) હોવું કેમ જરૂરી છે, તે જાણો.
ભારતીય રોકાણકારોમાં એવી ખોટી માન્યતા છે કે બેંક કે ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલતી વખતે જેનું નામ નોમિની તરીકે લખાવ્યું, તે જ સંપત્તિનો અંતિમ માલિક બની જશે. હકીકતમાં, નોમિની માત્ર એક ટ્રસ્ટી અથવા કસ્ટોડિયન છે, જેનો મુખ્ય હેરો એકાઉન્ટ હોલ્ડરના મૃત્યુ પછી સંપત્તિને આગળ વધારવામાં મદદ કરવાનો છે. વાસ્તવિક માલિકી તો 'સક્સેસન લો' અથવા તમે બનાવેલા 'વિલ' (Will) દ્વારા જ નક્કી થાય છે.
નોમિની અને વારસદાર વચ્ચેનો તફાવત
જો તમે કોઈ વસિયતનામું (Will) નથી બનાવ્યું, તો કાયદા મુજબ સંપત્તિ કાયદેસરના વારસદારોમાં વહેંચાશે, પછી ભલે નોમિની તરીકે કોઈ પણ વ્યક્તિનું નામ હોય. જો નોમિની અને વારસદાર અલગ-અલગ વ્યક્તિ હોય, તો તે પારિવારિક વિવાદનું મોટું કારણ બની શકે છે.
'સેટ એન્ડ ફોરગેટ' અભિગમ જોખમી છે
ઘણા લોકો એકવાર નોમિનેશન કરીને ભૂલી જાય છે, પરંતુ બેંક, ડિમેટ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીમાં અલગ-અલગ નોમિનેશન કરવાનું હોય છે. SEBI ના નવા નિયમો મુજબ, હવે તમે ડિમેટ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં 3 સુધી નોમિની ઉમેરી શકો છો, જેમાં તમે દરેકને કેટલો હિસ્સો મળશે તેની ટકાવારી (%) પણ નક્કી કરી શકો છો.
જીવનના મહત્વના પડાવ અને નોમિનેશન
લગ્ન, બાળકોનો જન્મ કે છૂટાછેડા જેવા બનાવો બાદ તમારા નોમિનેશનમાં ફેરફાર કરવો અત્યંત જરૂરી છે. જો તમે કોઈ સગીર (Minor) ને નોમિની બનાવો છો, તો સાથે એક કાયદેસરના વાલીનું નામ ઉમેરવું ભૂલશો નહીં, અન્યથા કટોકટીના સમયે પરિવાર માટે નાણાં મેળવવા મુશ્કેલ બની શકે છે.
વિલનું મહત્વ
નોમિનેશન એ માત્ર એક વહીવટી પ્રક્રિયા છે, તે વસિયતનામું (Will) નો વિકલ્પ નથી. તમારી તમામ સંપત્તિ જેવી કે બેંક બેલેન્સ, રોકાણ અને પોલિસીની એક યાદી બનાવો અને તેને પરિવારના વિશ્વાસુ સભ્યો સુધી પહોંચાડો. યોગ્ય નોમિનેશન અને મજબૂત વિલનું કોમ્બિનેશન તમારા પરિવારને ભવિષ્યની લાંબી કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ અને માનસિક તણાવમાંથી બચાવી શકે છે.