અલગ-અલગ દેશોમાં ફેલાયેલી સંપત્તિનું સંચાલન કરવું NRIs માટે એક જટિલ પ્રક્રિયા છે. જો યોગ્ય ડોક્યુમેન્ટેશન અને અલગ-અલગ વિલ (Wills) ન હોય, તો કાયદાકીય મુશ્કેલીઓ અને પ્રોપર્ટી ફ્રીઝ થવા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
NRIs માટે સંપત્તિનું સંચાલન એ માત્ર પોર્ટફોલિયો બેલેન્સ કરવા પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તે બે કે તેથી વધુ દેશોની કાયદાકીય સિસ્ટમને સમજવાની કવાયત છે. મુખ્ય પડકાર ત્યારે આવે છે જ્યારે વિવિધ દેશો માલિકી અને વારસાને અલગ-અલગ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે છે. જ્યારે કોઈ NRI નું મૃત્યુ થાય છે, ત્યારે તેમની સંપત્તિનું વિતરણ જટિલ બની જાય છે, કારણ કે તેમાં વિદેશી કાયદા અને ભારતની પ્રોપર્ટી લો વચ્ચે સંઘર્ષ થાય છે.
જ્યુરિસ્ડિક્શનનો તફાવત
ક્રોસ-બોર્ડર વારસામાં મુખ્ય જટિલતા સ્થાવર (Immovable) અને જંગમ (Movable) મિલકત વચ્ચેના તફાવતની છે. ભારતીય કાયદા મુજબ, જમીન કે મકાન જેવી સ્થાવર મિલકત તે જગ્યાના કાયદા હેઠળ આવે છે જ્યાં તે આવેલી છે. જ્યારે બેંક ડિપોઝિટ, શેર્સ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ જેવી જંગમ મિલકતો વ્યક્તિના કાયમી નિવાસસ્થાનના કાયદાને આધીન હોય છે. આનો અર્થ એ કે તમારી ભારતીય પ્રોપર્ટી 'હિન્દુ સક્સેશન એક્ટ' હેઠળ આવી શકે છે, જ્યારે વિદેશી રોકાણો અન્ય દેશના કાયદા મુજબ હેન્ડલ થાય છે.
રેગ્યુલેટરી અવરોધો
વારસદારો સુધી સંપત્તિ પહોંચાડવી એ એક કાનૂની પ્રક્રિયા છે. જો વારસદાર પાસે OCI કાર્ડ ન હોય, તો તેમને સ્થાવર મિલકત વારસામાં લેવા માટે Reserve Bank of India (RBI) ની ખાસ મંજૂરીની જરૂર પડી શકે છે. ઉપરાંત, નાણાંને વિદેશ મોકલવા માટે Foreign Exchange Management Act (FEMA) હેઠળ કડક નિયમો છે. વારસામાં મળેલી રકમની રિપેટ્રિએશન મર્યાદા સામાન્ય રીતે વાર્ષિક $1 મિલિયન સુધી મર્યાદિત છે. આ મર્યાદાથી વધુ રકમ માટે સેન્ટ્રલ બેંકની સ્પષ્ટ મંજૂરી જરૂરી છે.
જોખમો અને સલાહ
વિલ વગર વારસાની પ્રક્રિયા લાંબી કાયદાકીય લડાઈમાં ફેરવાઈ શકે છે. નિષ્ણાતો દરેક દેશની મિલકતો માટે અલગ-અલગ વિલ બનાવવાની સલાહ આપે છે. ભારતમાં વિલ રજીસ્ટર કરાવવું ફરજિયાત નથી, પરંતુ તે એક સુરક્ષિત કવચ પૂરું પાડે છે. વિદેશમાં બનાવેલા વિલને નોટરાઈઝ અને ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા પ્રમાણિત કરાવવા અત્યંત જરૂરી છે. જો આ દસ્તાવેજો અધૂરા હશે, તો બેંકો કે લેન્ડ રજીસ્ટ્રી ઓફિસ સંપત્તિ મુક્ત કરવાનો ઇનકાર કરી શકે છે.