ડેબિટ કાર્ડથી વિપરીત, Reserve Bank of India ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન પર સરચાર્જ વસૂલવા પર કોઈ પ્રતિબંધ મૂકતું નથી. જોકે, પેમેન્ટ કરતા પહેલા તેની પારદર્શિતા ફરજિયાત છે.
પેમેન્ટ ટર્મિનલ પર જ્યારે દુકાનદાર ક્રેડિટ કાર્ડ વાપરવા બદલ વધારાના ચાર્જની માંગણી કરે છે, ત્યારે મોટાભાગના ગ્રાહકો મૂંઝવણમાં મુકાય છે. ઘણા લોકો માને છે કે આ ચાર્જ લેવા ગેરકાયદેસર છે, પરંતુ હકીકત કંઈક અલગ છે. RBI એ ડેબિટ કાર્ડના પેમેન્ટ પર Merchant Discount Rate (MDR) ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવા પર કડક પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, પરંતુ ક્રેડિટ કાર્ડ માટે આવી કોઈ સ્પષ્ટ મનાઈ નથી.
સરચાર્જ પાછળનું ગણિત
ક્રેડિટ કાર્ડ સરચાર્જ સંપૂર્ણપણે મર્ચન્ટ, તેમની એકવાયરિંગ બેંક અને કાર્ડ નેટવર્ક વચ્ચેના કરાર પર આધારિત છે. જ્યારે કોઈ વેપારી સરચાર્જ વસૂલે છે, ત્યારે તેઓ તેમના ટ્રાન્ઝેક્શનનો ખર્ચ ગ્રાહક પર નાખે છે. પેમેન્ટ એગ્રીગેટર ગાઈડલાઈન્સ મુજબ, કોઈપણ વધારાનો ચાર્જ—ભલે તે કન્વિનિયન્સ ફી હોય કે સરચાર્જ—પેમેન્ટ કન્ફર્મ કરતા પહેલા ગ્રાહકને સ્પષ્ટપણે જણાવવો જોઈએ. જો PIN એન્ટ્રી પહેલા ચાર્જ વિશે જાણ કરવામાં ન આવે, તો તે ગાઈડલાઈન્સનું ઉલ્લંઘન છે.
ગ્રાહકો પાસે શું વિકલ્પ છે?
જો તમને પેમેન્ટ વખતે અનપેક્ષિત ફી દેખાય, તો તરત જ વેપારીને પૂછો. જો તેઓ સંતોષકારક જવાબ ન આપે, તો તમે તમારી કાર્ડ ઈશ્યુ કરનાર બેંકમાં વિવાદ (Dispute) નોંધાવી શકો છો. જો બેંક 30 દિવસમાં તમારી ફરિયાદનું નિરાકરણ ન લાવે, તો તમે RBI ની Integrated Ombudsman Scheme હેઠળ ફરિયાદ કરી શકો છો.
UPI તરફ વધતો ઝુકાવ
ક્રેડિટ કાર્ડના આ ખર્ચને કારણે હવે વેપારીઓ UPI પેમેન્ટ્સને વધુ પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે. UPI ટ્રાન્ઝેક્શન ગ્રાહકો માટે ફ્રી છે અને વેપારીઓ માટે પણ તે સસ્તું પડે છે. આથી, હવે ખરીદી કરતી વખતે બિલમાં કોઈપણ વધારાના છુપાયેલા ચાર્જ તપાસવાની આદત પાડવી દરેક ગ્રાહક માટે જરૂરી બની ગઈ છે.