માર્ચ **2026** સુધીમાં ક્રેડિટ કાર્ડ EMI નું લેણું વધીને **₹4.2 લાખ કરોડ** પર પહોંચ્યું છે. સામાન્ય રીતે લોકો હપ્તાને સસ્તું સમજીને ખરીદી કરે છે, પણ તેમાં પ્રોસેસિંગ ફી, વ્યાજ અને ટેક્સ જેવા અનેક છુપા ખર્ચ જોડાયેલા હોય છે.
હપ્તાની પાછળનું છુપાયેલું ગણિત
જ્યારે ગ્રાહક કોઈ મોંઘી વસ્તુને EMI માં કન્વર્ટ કરે છે, ત્યારે બેંક સામાન્ય રીતે 12% થી 24% સુધીનું વાર્ષિક વ્યાજ વસૂલે છે. માત્ર હપ્તાની રકમ જોઈને તે સરળ લાગે છે, પરંતુ તેમાં રહેલી 1% થી 3% પ્રોસેસિંગ ફી અને તેના પર લાગતો GST ગ્રાહકના ખિસ્સા પર મોટો બોજ નાખે છે. લાંબા સમયના હપ્તાઓ કુલ વ્યાજની રકમને ઘણું મોટું બનાવી દે છે.
RBI ના કડક નિયમો
ગ્રાહકોની સુરક્ષા માટે Reserve Bank of India (RBI) એ કડક ડિસ્ક્લોઝર નિયમો લાગુ કર્યા છે. હવે બેંકોએ પ્રિન્સિપલ અમાઉન્ટ, વ્યાજ અને ડિસ્કાઉન્ટને અલગ રીતે દર્શાવવા પડે છે. ખાસ કરીને 'No-Cost EMI' ના કિસ્સામાં વ્યાજ માફ નથી હોતું, પરંતુ તે મર્ચન્ટ દ્વારા આપવામાં આવતા ડિસ્કાઉન્ટ સાથે એડજસ્ટ કરવામાં આવે છે.
નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમ
વારંવાર EMI નો ઉપયોગ કરવાથી લાંબા ગાળે બચત કરવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. ઉપરાંત, જો તમે લોન વહેલી ચૂકવવા માંગો છો, તો બેંકો પેનલ્ટી (Foreclosure Charges) પણ વસૂલી શકે છે. ક્રેડિટ બ્યુરો હવે દર 15 દિવસે પેમેન્ટ ડેટા મેળવે છે, તેથી ચૂકી ગયેલો એક પણ હપ્તો તમારા ક્રેડિટ સ્કોરને મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ખરીદી કરતી વખતે માત્ર હપ્તા નહીં, પણ વસ્તુની કુલ ચૂકવવાની રકમ (Total Repayment Value) પર ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.