ઘણીવાર લોકો ટેક્સ બચાવવા પત્નીના નામે સોનું ખરીદતા હોય છે, પરંતુ આવકવેરાના 'ક્લબિંગ પ્રોવિઝન' હેઠળ તે ટેક્સ બચાવતું નથી. ભવિષ્યમાં જ્યારે આ સોનું વેચવામાં આવે ત્યારે થતો નફો દાતા (પતિ)ની આવક ગણાય છે. કાયદાકીય મુશ્કેલીઓથી બચવા માટે ખરીદીના તમામ બિલ અને બેંક રેકોર્ડ સાચવવા ખૂબ જરૂરી છે.
ભારતીય પરિવારોમાં તહેવારો સમયે પત્નીના નામે સોનું ખરીદવું એ સામાન્ય બાબત છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે આનાથી ટેક્સ બચાવી શકાય છે, પરંતુ આવકવેરા વિભાગના નિયમો કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે.
શું છે 'ક્લબિંગ પ્રોવિઝન'?
આવકવેરા કાયદા મુજબ, જો તમે પત્નીને કોઈ પણ અવેજ વગર પૈસા ભેટ આપો અને તેમાંથી સોનું ખરીદવામાં આવે, તો તે રકમ પર થતો નફો પતિની આવકમાં ગણવામાં આવે છે. એટલે કે રોકાણ પત્નીના નામે હોવા છતાં, સોનું વેચતી વખતે જે કેપિટલ ગેઈન થાય, તેના પર ટેક્સ પતિએ ભરવો પડે છે. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આવકને અલગ-અલગ દર્શાવીને ટેક્સની જવાબદારી ઘટાડતા અટકાવવાનો છે.
ટેક્સ અને ડોક્યુમેન્ટેશનની માયાજાળ
સોનાના વેચાણ પર ટેક્સનો દર હોલ્ડિંગ પિરિયડ પર આધાર રાખે છે:
- શોર્ટ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન: જો સોનું ૨૪ મહિના કે તેથી ઓછા સમય માટે રાખવામાં આવે, તો ટેક્સ સ્લેબ મુજબ ટેક્સ લાગે છે.
- લોન્ગ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન: ૨૪ મહિનાથી વધુ રાખેલા સોના પર હવે ૧૨.૫% ના દરે ટેક્સ લાગે છે, જેમાં ઇન્ડેક્સેશનનો લાભ મળતો નથી.
આવકવેરા અધિકારીઓ હંમેશા ભંડોળનો સ્ત્રોત (Source of Funds) તપાસે છે. જો તમે તમારી પાસે રહેલા સોનાના ખરીદના પુરાવા કે બિલ ન આપી શકો, તો તેને 'અનએક્સપ્લેન્ડ ઈન્કમ' ગણીને ભારે પેનલ્ટી વસૂલવામાં આવી શકે છે.
CBDT ની લિમિટ અને સીઝરના નિયમો
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસ (CBDT) ના નિર્દેશ ૧૯૧૬ મુજબ, જો સોનાનો સ્ત્રોત યોગ્ય રીતે સમજાવી શકાય તો અમુક મર્યાદા સુધીના દાગીના જપ્ત કરવામાં આવતા નથી:
- પરિણીત મહિલા માટે: ૫૦૦ ગ્રામ
- અપરિણીત મહિલા માટે: ૨૫૦ ગ્રામ
- પુરુષ સભ્ય માટે: ૧૦૦ ગ્રામ
ધ્યાન રાખજો કે આ મર્યાદા ફક્ત સીઝર એટલે કે જપ્તી સામે છે, ટેક્સ મુક્તિ માટે નહીં. જો તમારી પાસે મર્યાદાની અંદર સોનું હોય પણ તેના ખરીદના પૈસાનો હિસાબ ન હોય, તો પણ આવકવેરા વિભાગ તેની તપાસ કરી શકે છે. તેથી, દરેક ખરીદીના ઇન્વોઇસ અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ સાચવી રાખવા તે જ આર્થિક સુરક્ષાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.