દિલ્હીના સત્ય નિકેતનમાં ૬ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ એક પાંચ માળની વિદ્યાર્થીઓની હોસ્ટેલ ધરાશાયી થતા ૭ લોકોના જીવ ગયા છે. સેટેલાઇટ ડેટામાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે વિસ્તારની **૩૮%** ઇમારતોએ નિયમો તોડીને ગેરકાયદેસર ઉંચાઈ વધારી છે, જેના પગલે હવે હાઇકોર્ટે તમામ PG માટે ઓડિટના આદેશ આપ્યા છે.
આ દુર્ઘટનાએ દિલ્હીના શહેરી વિકાસના આયોજન સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. પાંચ માળની ઇમારત ધરાશાયી થવા પાછળનું મુખ્ય કારણ કોઈ મંજૂરી વિનાનું સ્ટ્રક્ચર અને બેઝમેન્ટનું ગેરકાયદેસર બાંધકામ હોવાનું તપાસમાં બહાર આવ્યું છે. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ઘોર બેદરકારી અહીં સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સેટેલાઇટ ડેટા અને જોખમી બાંધકામ
સેટેલાઇટ વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું છે કે ૨૦૧૬ થી ૨૦૨૩ દરમિયાન સત્ય નિકેતનની ૩૮% ઇમારતોએ પોતાની ઊંચાઈમાં ગેરકાયદેસર વધારો કર્યો છે. દિલ્હી યુનિવર્સિટી નજીક વિદ્યાર્થીઓ માટે સસ્તા આવાસની માંગને પહોંચી વળવા માટે મિલકતના માલિકોએ બિલ્ડિંગ બાય-લોઝ (Building Bye-laws) ને નેવે મૂકીને માળ ઉમેરી દીધા છે. આ આડેધડ બાંધકામથી ઇમારતોની ક્ષમતા કરતા વધુ વજન આવી ગયું છે, જે સિસ્ટમિક જોખમ ઉભું કરી રહ્યું છે.
સરકારી અને ન્યાયિક કાર્યવાહી
આ આઘાતજનક ઘટના બાદ MCD (Municipal Corporation of Delhi) એ ૫ અધિકારીઓને સસ્પેન્ડ કર્યા છે અને પોલીસ દ્વારા ૩ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટે આગામી એક સપ્તાહમાં શહેરની તમામ PG હોસ્ટેલનું સુરક્ષા ઓડિટ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. હાલમાં તંત્ર સામે ૨.૮ મિલિયન કરતા વધુ ઇમારતોની દેખરેખ રાખવાનો મોટો પડકાર છે.
રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટર પર અસર
વિદ્યાર્થી આવાસની અછતને કારણે મિલકત માલિકો નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યા છે. હવે આ કડક ઓડિટ પછી અનેક બિન-અનુપાલન કરતી હોસ્ટેલ બંધ થઈ શકે છે, જેના કારણે સુરક્ષિત આવાસની તંગી વધી શકે છે અને ઓપરેશનલ ખર્ચમાં પણ મોટો વધારો થવાની શક્યતા છે.