એક પાર્લામેન્ટરી કમિટીએ કંપનીઓ માટે CSR (કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી) યોગદાનમાં મોટા ફેરફાર સૂચવ્યા છે. હવે કંપનીઓ રોકડને બદલે પ્રોડક્ટ્સ જેવી ઇન-કાઇન્ડ (in-kind) ભેટ દ્વારા પણ CSR પૂરી કરી શકશે. આ ઉપરાંત, CSR લાગુ કરવા માટેનો પ્રોફિટ થ્રેશોલ્ડ (profit threshold) ₹5 કરોડથી વધારીને ₹10 કરોડ કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે, જેનાથી નાની કંપનીઓ પરનો બોજ ઘટશે.
CSR માં રોકડ સિવાયના યોગદાનની મંજૂરી?
ભારતની એક પાર્લામેન્ટરી કમિટીએ કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) ના નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ સુધારા કરવાની ભલામણ કરી છે. કમિટીએ સૂચવ્યું છે કે સરકારે કંપનીઓને નાણાકીય યોગદાન (cash contributions) ઉપરાંત, પોતાની પ્રોડક્ટ્સ કે સેવાઓ જેવી 'ઇન-કાઇન્ડ' (in-kind) ભેટ દ્વારા પણ CSR જવાબદારીઓ પૂરી કરવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ. જો આ ભલામણ સ્વીકારવામાં આવે, તો CSR માં આ એક મોટો બદલાવ હશે, કારણ કે હાલમાં મુખ્યત્વે નાણાકીય યોગદાન પર જ ભાર મૂકવામાં આવે છે.
નાની કંપનીઓને રાહત?
આ ઉપરાંત, કમિટીએ CSR લાગુ કરવા માટેના નફા આધારિત થ્રેશોલ્ડને ₹5 કરોડથી વધારીને ₹10 કરોડ કરવાની દરખાસ્તને પણ સમર્થન આપ્યું છે. હાલના નિયમો મુજબ, જે કંપનીઓનો નેટવર્થ ₹500 કરોડ કે તેથી વધુ, ટર્નઓવર ₹1,000 કરોડ કે તેથી વધુ, અથવા નેટ પ્રોફિટ ₹5 કરોડ કે તેથી વધુ હોય, તેમને તેમના છેલ્લા ત્રણ વર્ષના સરેરાશ નેટ પ્રોફિટના 2% CSR પર ખર્ચવા પડે છે. ₹10 કરોડના નવા થ્રેશોલ્ડથી, ઘણી નાની અને મધ્યમ કદની કંપનીઓ (MSMEs) ને આ ફરજિયાત ખર્ચમાંથી મુક્તિ મળી શકે છે, જેનાથી તેમના કમ્પ્લાયન્સ ખર્ચમાં ઘટાડો થશે.
ઇન-કાઇન્ડ યોગદાન માટે માળખું
કમિટી માને છે કે ઇન-કાઇન્ડ યોગદાન કંપનીઓને તેમની મુખ્ય વ્યવસાયિક કુશળતાનો ઉપયોગ કરીને સામાજિક કાર્યોમાં વધુ સારી રીતે ફાળો આપવાની તક આપશે. જોકે, દુરુપયોગ રોકવા માટે આ સિસ્ટમમાં કડક દેખરેખની જરૂર પડશે. કમિટીએ સૂચવ્યું છે કે બિન-રોકડ દાનને મંજૂરી આપવા માટે એક મજબૂત વૈધાનિક માળખું હોવું જોઈએ, જેમાં આપવામાં આવેલી વસ્તુઓ કે સેવાઓના મૂલ્યાંકન માટે સ્પષ્ટ નિયમો હોય. આ મૂલ્યાંકન માટે હાલના ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) ના મૂલ્યાંકન સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
પારદર્શિતા અને જવાબદારીની ખાતરી
CSR ખર્ચની અખંડિતતા જાળવવા માટે, કમિટીએ સ્વતંત્ર ચકાસણી, વિગતવાર જાહેરાતની જરૂરિયાતો અને અસરકારક દેખરેખ પર ભાર મૂક્યો છે. એક મહત્વપૂર્ણ ભલામણ એ છે કે અમલીકરણ એજન્સીઓની 'નેગેટિવ લિસ્ટ' (negative list) બનાવવી. આ લિસ્ટમાં સમાવિષ્ટ એજન્સીઓને CSR ફંડ અથવા પ્રોડક્ટ્સ આપવાથી તે માન્ય ખર્ચ ગણાશે નહીં. આ યાદીમાં સમાવેશ કરવા માટે સ્પષ્ટ માપદંડો હોવા જોઈએ અને સમસ્યાઓના નિરાકરણ પછી એજન્સીઓને યાદીમાંથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા પણ હોવી જોઈએ.
હવે સરકાર આ દરખાસ્તોની શક્યતા ચકાસશે. જો તે સ્વીકારવામાં આવે, તો કોર્પોરેટ કાયદામાં સુધારાની જરૂર પડશે. રોકાણકારોએ ભવિષ્યમાં આવનારા સરકારી સૂચનાઓ અને ડ્રાફ્ટ નિયમો પર નજર રાખવી જોઈએ, કારણ કે આ ફેરફારો કંપનીઓના CSR બજેટ અને કમ્પ્લાયન્સ પર મોટી અસર કરી શકે છે.