NSE ના MD અને CEO, આશિષ ચૌહાણે ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEs ને વિકાસ માટે પબ્લિક માર્કેટમાં લિસ્ટિંગ (Listing) કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે IPO દ્વારા ફંડ એકત્ર કરવાથી કંપનીના ઓપરેશનલ કંટ્રોલ (Operational Control) પર ઓછી અસર થાય છે અને વધુ સારું વેલ્યુએશન (Valuation) મળે છે.
IPO: સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે વિકાસનો નવો માર્ગ
નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જના (NSE) મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને CEO, આશિષ ચૌહાણે JITO ઇન્ક્યુબેશન એન્ડ ઇનોવેશન ફાઉન્ડેશન દ્વારા આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં જણાવ્યું હતું કે, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEs એ વિકાસ માટે બેંક લોન (Bank Loan) કે પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી (Private Equity) કરતાં વધુ સારું વિકલ્પ પબ્લિક માર્કેટમાં લિસ્ટિંગને ગણવું જોઈએ. IPO દ્વારા ફંડ એકત્ર કરવાથી કંપનીઓને વિકાસ માટે જરૂરી મૂડી મળે છે જ્યારે ફાઉન્ડર્સ (Founders) પોતાના બિઝનેસ પર કંટ્રોલ જાળવી રાખી શકે છે.
ફંડિંગ અને કંટ્રોલ વચ્ચે સંતુલન
ઘણા સ્ટાર્ટઅપ ફાઉન્ડર્સ માટે એક મોટી સમસ્યા એ હોય છે કે પૈસા ઊભા કરવાના બદલામાં તેમને કંપની પરનો કંટ્રોલ ગુમાવવો પડે છે. પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી અને વેન્ચર કેપિટલ (Venture Capital) ફર્મ્સ બિઝનેસના નિર્ણયોમાં દખલ કરે છે. તેનાથી વિપરીત, IPO દ્વારા કંપનીઓ સામાન્ય રીતે માત્ર 25% જેટલો હિસ્સો પબ્લિકને ઓફર કરે છે, જેનાથી ફાઉન્ડર્સ મુખ્ય નિર્ણયો લેતા રહે છે અને સાથે જ મોટા પ્રમાણમાં ફંડ પણ મેળવી શકે છે.
વેલ્યુએશન અને વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ
ચૌહાણે એ પણ જણાવ્યું કે પબ્લિક માર્કેટમાં કંપનીઓને પ્રાઇવેટ માર્કેટ કરતાં વધુ સારું વેલ્યુએશન મળે છે. તેમણે ઉદાહરણ આપતાં કહ્યું કે, જો કોઈ કંપની વાર્ષિક ₹2 કરોડનો નફો કરતી હોય, તો લિસ્ટિંગ પછી તેનું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન (Market Capitalization) ₹40 કરોડથી ₹50 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે.
વધુમાં, લિસ્ટેડ કંપનીનો શેર એક પ્રકારની મૂડી (Currency) તરીકે કામ કરે છે. તેનો ઉપયોગ એક્વિઝિશન (Acquisition), સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ (Strategic Partnership), શેર પ્લેજ (Share Pledge) કરીને ફંડ મેળવવા અથવા ટોચના કર્મચારીઓને આકર્ષવા માટે ESOPs (Employee Stock Options) ઇશ્યૂ કરવા જેવી બાબતોમાં થઈ શકે છે. તેમણે ઇન્ફોસિસ (Infosys) જેવી કંપનીઓનું ઉદાહરણ આપ્યું, જેમણે શરૂઆતના તબક્કામાં લિસ્ટેડ સ્ટેટસનો લાભ લીધો હતો.
SME લિસ્ટિંગની વાસ્તવિકતા
જોકે, પબ્લિક લિસ્ટિંગ આકર્ષક લાગે છે, પરંતુ તેનાથી બિઝનેસ ઓપરેશન્સમાં ઘણા ફેરફારો આવે છે. લિસ્ટેડ કંપનીઓએ NSE અને SEBI (Securities and Exchange Board of India) દ્વારા નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે, જેમાં નિયમિત ફાઇનાન્સિયલ ડિસ્ક્લોઝર (Financial Disclosure), ઓડિટ (Audit) અને કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ (Corporate Governance)નો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે, પબ્લિક કંપની બનવાના વહીવટી અને કમ્પ્લાયન્સ ખર્ચ (Compliance Cost) પણ પ્રાઇવેટ કંપનીઓ કરતાં વધુ હોય છે.
NSE Emerge જેવા પ્લેટફોર્મ પર લિસ્ટ થયેલી નાની કંપનીઓના લિક્વિડિટી પ્રોફાઇલ (Liquidity Profile) મુખ્ય બોર્ડ લિસ્ટિંગ કરતાં અલગ હોય છે. આવા સેગમેન્ટમાં રોકાણકારો ગવર્નન્સ ક્વોલિટી (Governance Quality) અને પ્રોફિટ ટ્રેક રેકોર્ડ (Profit Track Record) પર વધુ ધ્યાન આપે છે.
રોકાણકારો માટે શું મહત્વનું?
બજાર નિરીક્ષકો માટે, SME અને સ્ટાર્ટઅપ લિસ્ટિંગનો ટ્રેન્ડ એક મહત્વનો મુદ્દો બની રહેશે. જેમ જેમ વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સ લિસ્ટ થશે, તેમ તેમ તેમના પબ્લિક ડિસ્ક્લોઝરની ગુણવત્તા અને લિસ્ટિંગ પછી નફાકારકતા જાળવી રાખવાની તેમની ક્ષમતા ચકાસવામાં આવશે. SEBI દ્વારા SME IPOs સંબંધિત નિયમોમાં થતા ફેરફારો પર રોકાણકારોએ નજર રાખવી જોઈએ, જેથી યોગ્ય પ્રથાઓ સુનિશ્ચિત થાય અને નાના શેરોમાં અતિશય સટો ટાળી શકાય. મુખ્ય ફોકસ એ વાત પર રહેશે કે શું આ કંપનીઓ પબ્લિક માર્કેટમાં પ્રવેશ સમયે પોતાનું અપેક્ષિત વેલ્યુએશન જાળવી રાખી શકશે.