એક તાજેતરના સર્વેમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે વારસાની મિલકત મેળવવા માટે **58%** પરિવારોએ લાંચ આપી છે, જે **2022** માં **52%** હતી. ફાઇનાન્શિયલ માર્કેટમાં ડિજિટલ સુધારા થયા હોવા છતાં, જમીન અને પ્રોપર્ટી રજીસ્ટ્રેશનમાં હજુ પણ ભ્રષ્ટાચાર માઝા મૂકી રહ્યો છે.
વારસાની મિલકત મેળવવી એ ભારતીય પરિવારો માટે અત્યંત ખર્ચાળ અને જટિલ પ્રક્રિયા બની ગઈ છે. 349 જિલ્લાઓના 32,000 થી વધુ નાગરિકો પર કરવામાં આવેલા સર્વેમાં સામે આવ્યું છે કે 58% પરિવારોએ કાયદેસરનો વારસો મેળવવા માટે લાંચ આપવી પડી છે. આ ટ્રેન્ડને ઘણીવાર 'શોકગ્રસ્ત પરિવારો પરનો ટેક્સ' ગણાવવામાં આવે છે.
ભ્રષ્ટાચારનું મૂળ ક્યાં છે?
આ સમસ્યાનું મુખ્ય કારણ જૂની પુરાણી ભૌતિક દસ્તાવેજીકરણની જરૂરિયાતો છે. 73% લોકોએ સ્વીકાર્યું છે કે જમીન નોંધણી કચેરીઓ (Land Registration Bureaus) ભ્રષ્ટાચારનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. 1908 ના રજીસ્ટ્રેશન એક્ટ હેઠળ હજુ પણ ફિઝિકલ પ્રેઝન્સ અને પેપર-બેઝ્ડ સર્ટિફિકેટ્સની જરૂર પડે છે, જે ભ્રષ્ટાચાર માટે તક ઉભી કરે છે.
ફાઇનાન્શિયલ સેક્ટરમાં ડિજિટલ રાહત
ભૌતિક મિલકતોની સરખામણીએ ફાઇનાન્શિયલ સેક્ટરમાં સુધારા દેખાય છે. SEBI એ એકાઉન્ટ દીઠ 10 નોમિની રાખવાની મંજૂરી આપી છે, અને Banking Laws (Amendment) Act, 2025 હેઠળ બેંક ડિપોઝિટ્સને મેનેજ કરવાની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવામાં આવી છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના 2023 ના ચુકાદા મુજબ નોમિનેશન એ સક્સેસન લો (Succession Law) ને ઓવરરાઈડ કરતું નથી, જે કાયદાકીય મૂંઝવણ ઉભી કરે છે.
ભવિષ્યમાં જ્યારે દેશભરમાં 'ડ્રાફ્ટ રજીસ્ટ્રેશન બિલ 2025' જેવી એકસમાન ડિજિટલ સિસ્ટમ લાગુ થશે, ત્યારે જ આ વહીવટી અવરોધો અને લાંચની પ્રથા પર અંકુશ આવી શકશે.