ભારતના 300 સૌથી મોટા ફેમિલી બિઝનેસનું કલેક્ટિવ વેલ્યુએશન (Collective Valuation) હવે $1.46 ટ્રિલિયન પર પહોંચી ગયું છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં આ બિઝનેસમાં **27.5%** નો જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે Nifty 50 અને BSE Sensex ના દેખાવ કરતા ઘણો સારો છે. આ કંપનીઓ કુલ કોર્પોરેટ ટેક્સ કલેક્શનમાં **17%** નું યોગદાન આપે છે અને હવે તેઓ પ્રોફેશનલ મેનેજમેન્ટ તરફ વળી રહ્યા છે.
કયા પરિવારોનો રહ્યો દબદબો?
Hurun India દ્વારા જાહેર કરાયેલ "Most Valuable Family Businesses List 2026" મુજબ, ભારતના ટોચના 300 ફેમિલી-ઓન્ડ એન્ટરપ્રાઈઝનું કુલ મૂલ્ય $1.46 ટ્રિલિયન થયું છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં આ મૂલ્યમાં 27.5% નો વધારો થયો છે, જ્યારે આ જ સમયગાળામાં Nifty 50 અને BSE Sensex ના મૂલ્યમાં અનુક્રમે 1.1% અને 3.7% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
આ યાદીમાં મુકેશ અંબાણી પરિવાર, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ સાથે, ₹25.8 લાખ કરોડ ના મૂલ્યાંકન સાથે ટોચ પર યથાવત છે. જોકે, છેલ્લા એક વર્ષમાં તેના મૂલ્યાંકનમાં 8.5% નો ઘટાડો થયો છે. કુમાર મંગલમ બિરલા પરિવાર ₹8.14 લાખ કરોડ સાથે બીજા સ્થાને છે, જ્યારે જિંદાલ પરિવાર ₹8.02 લાખ કરોડ સાથે ત્રીજા સ્થાને છે.
હાલમાં, પહેલી પેઢીના ઉદ્યોગસાહસિકો પણ વેલ્થ લેન્ડસ્કેપમાં આગેવાની લઈ રહ્યા છે. ગૌતમ અદાણી પરિવાર ₹19.6 લાખ કરોડ ના મૂલ્યાંકન સાથે પ્રથમ પેઢીની કેટેગરીમાં ટોચ પર છે.
આર્થિક યોગદાન અને જોખમો
આ 300 ફેમિલી બિઝનેસ દેશના અર્થતંત્રના મુખ્ય આધારસ્તંભ છે અને 5.4 મિલિયન થી વધુ લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે. દેશના કુલ કોર્પોરેટ ટેક્સ કલેક્શનમાં તેમનો હિસ્સો 17% જેટલો છે.
જોકે, આ વૃદ્ધિ વચ્ચે કેટલાક જોખમો પણ છે. સાયક્લિકલ સેક્ટર (Cyclical Sectors) અને માર્કેટ વોલેટિલિટી (Market Volatility) ને કારણે બધા બિઝનેસમાં વૃદ્ધિ નથી. ઉદાહરણ તરીકે, નાડાર પરિવારે સોફ્ટવેર અને સર્વિસ સેક્ટરમાં નબળાઈને કારણે 32% નો ઘટાડો જોયો છે. મુંબઈ 95 કંપનીઓ સાથે સૌથી વધુ ફેમિલી બિઝનેસનું ઘર છે.
લાંબા ગાળાની સ્થિરતા માટે, આ પરિવારો પ્રોફેશનલાઈઝેશન (Professionalization) તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. હાલમાં 79 પરિવારો સંપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે ડેડિકેટેડ ફેમિલી ઓફિસ (Family Offices) ચલાવે છે, અને 71 કંપનીઓમાં પ્રોફેશનલ CEO નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે.