WHO અને UNICEF ના લેટેસ્ટ રિપોર્ટ મુજબ, ૨૦૧૫ થી અત્યાર સુધીમાં સેનિટેશન સુવિધાઓમાં **૧૪%** નો સુધારો થયો હોવા છતાં, ભારતના **૫ કરોડ** વિદ્યાર્થીઓ હજુ પણ સ્કૂલોમાં પાયાની સ્વચ્છતા સુવિધાઓના અભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે.
WHO અને UNICEF ના નવા રિપોર્ટમાં ભારતીય શાળાઓના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રહેલી મોટી ખાઈ ઉજાગર થઈ છે. રિપોર્ટ અનુસાર, વિશ્વભરમાં પાયાની સેનિટેશન સુવિધાઓથી વંચિત ૨૪.૪ કરોડ બાળકોમાંથી એક મોટો હિસ્સો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનો છે. જોકે, ૨૦૧૫ થી ૨૦૨૫ વચ્ચે શાળાઓમાં પાયાની સ્વચ્છતા ન હોવાના કિસ્સામાં ૧૪% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે એક સકારાત્મક સંકેત છે.\n\n### પાણી અને સ્વચ્છતામાં વિરોધાભાસી પ્રગતિ\nભારત ૨૦૩૦ સુધીમાં શાળાઓમાં પીવાના પાણીની સુવિધા માટે નિર્ધારિત લક્ષ્યો તરફ મજબૂતીથી આગળ વધી રહ્યું છે, જેમાં વાર્ષિક ૪% થી વધુનો સુધારો જોવા મળી રહ્યો છે. હાલમાં લગભગ ૧.૨ કરોડ બાળકોને જ પૂરતા પીવાના પાણીની અછત છે. પરંતુ બીજી તરફ, સ્વચ્છતા (Hygiene) એક મોટો પડકાર છે. આશરે ૨ કરોડ બાળકો એવી શાળાઓમાં ભણે છે જ્યાં હાથ ધોવા માટે પાયાની સુવિધાઓનો અભાવ છે, જે જાહેર આરોગ્ય માટે ગંભીર જોખમ છે.\n\n### ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પોલિસી પર અસર\nવૈશ્વિક Sustainable Development Goals (SDG) ના લક્ષ્યાંકો પ્રાપ્ત કરવા માટે હાલની કામગીરીની ગતિ પૂરતી નથી. વૈશ્વિક સ્તરે સેનિટેશન સેવાઓ માટે નિર્માણ કાર્યમાં ૫ ગણો વધારો કરવાની જરૂર છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ સામાજિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ સતત અને વધુ મૂડી ફાળવણી (Capital Allocation) ની અનિવાર્યતા દર્શાવે છે. શાળાઓમાં સુરક્ષિત પાણી અને સ્વચ્છતા માત્ર એક પોલિસી લક્ષ્ય નથી, પરંતુ તે શિક્ષણના સ્તર અને માનવ વિકાસ માટે પાયાની જરૂરિયાત છે.