ડિસેમ્બર ૨૦૨૬માં ૧૯૯૬ની ગંગા જળ સંધિ પૂરી થઈ રહી છે, ત્યારે ભારત અને બાંગ્લાદેશ લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા માટે જૂના જળમાર્ગોને આધુનિક બનાવી રહ્યા છે. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં બંને દેશો વચ્ચેનો વેપાર **૧૩.૫ અબજ ડોલર** સુધી પહોંચ્યો હતો, જોકે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રાજકીય પડકારો હજુ પણ મોટા અવરોધો છે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશ હવે સંસ્થાનવાદી સમયના જૂના જળમાર્ગોને ફરી જીવંત કરવા પર કામ કરી રહ્યા છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ માં ૧૯૯૬ની ગંગા જળ સંધિની સમયસીમા પૂરી થવાની હોવાથી, બંને દેશો હવે રોડ અને રેલવેના મોંઘા વિકલ્પોને બદલે જળમાર્ગોને વધુ વિશ્વસનીય અને સસ્તો વિકલ્પ માની રહ્યા છે.
વેપાર માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં બદલાવ
૧૯૭૨ના 'પ્રોટોકોલ ઓન ઇનલેન્ડ વોટરવેઝ ટ્રાન્ઝિટ એન્ડ ટ્રેડ' (PIWTT) હેઠળ કુલ ૧૯ રૂટ નક્કી કરાયા છે, પરંતુ હાલમાં બહુ ઓછા રૂટનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટ્સની સફળતા માટે નદીઓમાં ડ્રેજિંગ (Dredging) કરીને જહાજો માટે પૂરતી ઊંડાઈ જાળવવી અને આધુનિક ટર્મિનલ્સ બનાવવા ખૂબ જરૂરી છે. આસામનો જોગીઘોપા મલ્ટિમોડલ હબ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનો છે, જે ઉત્તર-પૂર્વના વિસ્તારોને માર્કેટ સાથે જોડશે. જોકે, મુનશીગંજ જેવા ટર્મિનલ્સ પર થતો વહીવટી વિલંબ હજુ પણ એક મોટી સમસ્યા છે.
ભૌગોલિક અને ભૌતિક જોખમો
રોકાણકારોએ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે હુગલી નદી જેવી ચેનલોમાં કાંપ (Siltation) જમા થવાની સમસ્યા ખૂબ મોટી છે, જેના માટે સતત ખર્ચાળ મેન્ટેનન્સની જરૂર પડે છે. પર્યાવરણીય ચિંતાઓ અને તાજેતરમાં લેન્ડ પોર્ટ્સ પર જોવા મળેલા ટ્રેડ ફ્રિક્શનને કારણે સપ્લાય ચેઇનમાં અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે. રાજકીય સ્થિરતા અને નવી જળ-વહેંચણી સમજૂતી કેવી રહેશે, તેના પર આ પ્રોજેક્ટનું આર્થિક પરિણામ નિર્ભર કરશે.
આગળ શું જોવું?
રોકાણકારો અને માર્કેટ ઓબ્ઝર્વર્સ માટે સંધિના રિન્યુઅલ વાટાઘાટો અને નવા કેપિટલ એલોકેશન પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. ડ્રેજિંગ કામગીરી અને ટર્મિનલ અપગ્રેડની પ્રગતિ જ નક્કી કરશે કે આ પ્લાનિંગ માત્ર કાગળ પર રહેશે કે વાસ્તવિકતામાં બદલાશે.