આવકવેરા વિભાગ (Income Tax Department) દ્વારા નવા નિયમો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. હવે માત્ર આવક જ નહીં, પણ અમુક મોટા નાણાકીય વ્યવહારો (Financial Transactions) ના આધારે પણ ITR ફાઇલ કરવું ફરજિયાત બનશે. આ નિયમો સમજવા જરૂરી છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
ઘણા કરદાતાઓ (Taxpayers) માને છે કે જો તેમની વાર્ષિક આવક (Annual Income) નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા ઓછી હોય, તો ITR ફાઇલ કરવાની જરૂર નથી. પરંતુ, હવે આવકવેરા વિભાગ ડેટા એનાલિટિક્સ (Data Analytics) નો ઉપયોગ કરીને લોકોના ખર્ચ અને રોકાણની ટેવો પર નજર રાખી રહ્યું છે.
આનો અર્થ એ છે કે જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન અમુક મોટા નાણાકીય વ્યવહારો કર્યા હોય, તો તમારે ITR ફાઇલ કરવું પડશે, ભલે તમારી કુલ કરપાત્ર આવક (Taxable Income) શૂન્ય હોય. જો તમે આવું નહીં કરો, તો તમને આવકવેરા વિભાગ તરફથી નોટિસ આવી શકે છે, કારણ કે તેઓ બેંકો, ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીઓ અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી માહિતી એકત્રિત કરે છે.
ITR ફાઇલ કરવા માટેના 7 મુખ્ય સંકેતો:
આવકવેરા વિભાગે અમુક વ્યવહારો માટે ચોક્કસ થ્રેશોલ્ડ (Thresholds) નક્કી કર્યા છે, જે આપોઆપ ITR ફાઇલ કરવાની જરૂરિયાત ઊભી કરે છે:
- સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ ડિપોઝિટ: જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન એક કે તેથી વધુ સેવિંગ્સ બેંક એકાઉન્ટમાં ₹50 લાખ થી વધુ જમા કર્યા હોય, તો તમારે ITR ફાઇલ કરવું પડશે.
- કરન્ટ એકાઉન્ટ પ્રવૃત્તિ: જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન એક કે તેથી વધુ કરન્ટ એકાઉન્ટમાં ₹1 કરોડ કે તેથી વધુ રકમ જમા કરાવી હોય, તો ITR ફાઇલ કરવું ફરજિયાત છે. આ નિયમ કોમર્શિયલ અને કો-ઓપરેટિવ બેંકો બંનેને લાગુ પડે છે.
- વિદેશ યાત્રા: જો તમે પોતાના અથવા અન્ય કોઈના વતી ₹2 લાખ થી વધુનો વિદેશ પ્રવાસ ખર્ચ કર્યો હોય, તો ITR ફાઇલ કરવાની જરૂર પડશે.
- વીજળી વપરાશ: જો તમે એક નાણાકીય વર્ષમાં કુલ ₹1 લાખ થી વધુનું વીજળી બિલ ચૂકવ્યું હોય, તો ITR ફાઇલ કરવું આવશ્યક છે.
- TDS અને TCS મર્યાદા: જો નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કુલ TDS (Tax Deducted at Source) કે TCS (Tax Collected at Source) ₹25,000 થી વધુ હોય, તો તમારે ITR ફાઇલ કરવું પડશે. સિનિયર સિટિઝન્સ માટે આ મર્યાદા ₹50,000 છે.
- પ્રોફેશનલ આવક: જો કોઈ પ્રોફેશનલ કે સ્વતંત્ર પ્રેક્ટિશનરની વાર્ષિક કુલ આવક (Gross Receipts) ₹10 લાખ થી વધુ હોય, તો તેમને ITR ફાઇલ કરવું ફરજિયાત છે. આ મર્યાદા નેટ પ્રોફિટ (Net Profit) પર નહીં, પરંતુ કુલ કલેક્શન પર આધારિત છે.
- વિદેશી સંપત્તિ: જો કોઈ ભારતીય નિવાસી (Indian Resident) પાસે વિદેશમાં કોઈ પણ સંપત્તિ હોય - જેમ કે બેંક એકાઉન્ટ, ફોરેન સ્ટોક્સ, અથવા વિદેશી ખાતા પર સહી કરવાનો અધિકાર હોય - તો તેમણે ITR ફાઇલ કરવું પડશે, ભલે તે સંપત્તિમાંથી કોઈ આવક ન થતી હોય.
ટ્રાન્ઝેક્શન મોનિટરિંગ શા માટે મહત્વનું છે?
આવકવેરા વિભાગ હવે એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) અને ટેક્સપેયર ઇન્ફોર્મેશન સમરી (TIS) નો ઉપયોગ કરીને નાણાકીય ડેટા એકત્રિત કરે છે. આ સ્ટેટમેન્ટ્સ કરદાતાના PAN (Permanent Account Number) સામેના મોટા વ્યવહારોને ટ્રેક કરે છે. જ્યારે કોઈ વ્યવહાર પૂર્વનિર્ધારિત થ્રેશોલ્ડને પાર કરે છે, ત્યારે તે આપમેળે ટેક્સ સિસ્ટમમાં ફ્લેગ થઈ જાય છે. આનો મતલબ એ છે કે ભલે વ્યક્તિની કરપાત્ર આવક શૂન્ય હોય, પરંતુ આ વ્યવહારો દ્વારા અર્થતંત્રમાં તેમની ભાગીદારી તેમને નિયમોના દાયરામાં લાવે છે.
આગળ શું ધ્યાન રાખવું?
નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે, કરદાતાઓએ આવકવેરા ઇ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર નિયમિતપણે તેમના AIS અને TIS ની સમીક્ષા કરવી જોઈએ. આ દસ્તાવેજો કર વિભાગના રેકોર્ડમાં રહેલા વ્યવહારોનો વિસ્તૃત દૃશ્ય પ્રદાન કરે છે. જો તમારી નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓએ ઉપર જણાવેલ કોઈપણ થ્રેશોલ્ડને સ્પર્શ કર્યો હોય, તો સંભવિત દંડ કે તપાસ ટાળવા માટે નિયત તારીખ સુધીમાં ITR ફાઇલ કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. આ વ્યવહારોના સ્પષ્ટ રેકોર્ડ જાળવી રાખવાથી ભવિષ્યમાં ભંડોળના સ્ત્રોત અથવા ખર્ચની પ્રકૃતિ અંગેના વિભાગના કોઈપણ પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં મદદ મળી શકે છે.