Kashmir University ના નવા રિસર્ચ મુજબ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ગ્લેશિયરથી બનતા તળાવોમાં **26%** નો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. આ સ્થિતિ હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને પ્રોપર્ટી માટે લાંબા ગાળાની આર્થિક જોખમો ઊભી કરી શકે છે.
વેસ્ટર્ન હિમાલયમાં ગ્લેશિયરથી બનતા તળાવોનું ઝડપથી વિસ્તરણ થઈ રહ્યું છે, જે આ વિસ્તારના મહત્વપૂર્ણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. Kashmir University ના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જિયોઈન્ફોર્મેટિક્સના હેડ ઈરફાન રશીદના નેતૃત્વમાં થયેલા સંશોધન મુજબ, 1992 થી 2024 વચ્ચે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આઈસ-કોન્ટેક્ટ પ્રોગ્લેશિયલ લેક્સમાં 26% નો વધારો નોંધાયો છે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને એસેટ માટે જોખમ
આ તળાવોનું વિસ્તરણ જળવિજ્ઞાનની સ્થિતિ બદલી રહ્યું છે, જે સીધી રીતે ઈનન્ડેશન ઝોન (Inundation zones) માં રહેલી સંપત્તિઓને જોખમમાં મૂકે છે. જેલમ બેસિનમાં અત્યારે 15 જેટલા મુખ્ય પુલ, રહેણાંક પ્રોજેક્ટ્સ અને હાઈડ્રોપાવર પ્લાન્ટ્સ GLOF (Glacial Lake Outburst Floods) ના જોખમ હેઠળ છે. જે કંપનીઓ અને પ્રોજેક્ટ્સ આ ઝોનમાં કાર્યરત છે, તેમની માટે હવે એસેટની સુરક્ષા સૌથી મોટો પડકાર છે.
વીમા અને આર્થિક પાસાઓ
માત્ર ભૌતિક નુકસાન જ નહીં, પણ આ વધતું પર્યાવરણીય જોખમ આર્થિક સ્થિરતાને પણ અસર કરી શકે છે. વીમા કંપનીઓ હવે હાઈ-એલ્ટિટ્યુડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વીમા માટે જિયોગ્રાફિકલ ડેટાનો વધુ ઉપયોગ કરી રહી છે. જો આગોતરું આયોજન ન કરવામાં આવે, તો વીમાના પ્રીમિયમ વધી શકે છે અને પ્રોજેક્ટ કોસ્ટમાં પણ મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
ડેટા-ડ્રિવન પ્લાનિંગ તરફ ઝુકાવ
આ અભ્યાસ હવે પર્યાવરણીય રિસ્ક એસેસમેન્ટને માત્ર એક સામાન્ય બાબત નહીં પણ 'ડ્યુ ડિલિજન્સ' (Due Diligence) નો અનિવાર્ય ભાગ ગણવાની સલાહ આપે છે. United States Geological Survey અને European Space Agency ના સેટેલાઈટ ઈમેજરી ડેટાનો ઉપયોગ કરીને હવે પ્રોજેક્ટ્સનું પ્લાનિંગ કરવું જરૂરી બન્યું છે, જેથી ભવિષ્યમાં થનારા સંભવિત આર્થિક નુકસાનને અટકાવી શકાય.