મહારાષ્ટ્રમાં સરકારી હોસ્ટેલોના CAG ઓડિટમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. છેલ્લા 4 વર્ષમાં 6 એવી હોસ્ટેલો, જે કાર્યરત જ નથી, તેમને સરકાર તરફથી ₹1.62 કરોડની ગ્રાન્ટ મળી ગઈ છે.
ગ્રાન્ટનો દુરુપયોગ અને તંત્રની બેદરકારી
કોમ્પ્ટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (CAG) દ્વારા રજૂ કરાયેલા તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, મહારાષ્ટ્રના સામાજિક ન્યાય અને વિશેષ સહાય વિભાગ હેઠળ આવતી 6 સરકારી હોસ્ટેલો 'ભૂતિયા' સાબિત થઈ છે. આ હોસ્ટેલોમાં એક પણ વિદ્યાર્થી રહેતો ન હોવા છતાં, છેલ્લા 4 વર્ષમાં તેમને કુલ ₹1.62 કરોડની સરકારી રકમ ચૂકવવામાં આવી છે. ઓડિટ રિપોર્ટ, જે 10 જુલાઈએ રાજ્ય વિધાનસભામાં રજૂ થયો હતો, તેમાં જણાવાયું છે કે જલનાની મોદિખાન હોસ્ટેલ જેવી જગ્યાઓ પણ બંધ અને ખાલી હોવા છતાં તેમને ₹18 લાખનું મહેનતાણું મળ્યું છે. બુલઢાણા અને લાતુર જેવા જિલ્લાઓમાં પણ આવા જ કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. આ દર્શાવે છે કે અસરકારક ચકાસણી પ્રક્રિયાના અભાવે જાહેર ભંડોળનો દુરુપયોગ થયો.
પાયાની સુવિધાઓનો અભાવ અને વહીવટી ખામીઓ
CAG એ કુલ 39 હોસ્ટેલોનું નિરીક્ષણ કર્યું, જેમાં અનેક જગ્યાએ પાયાની સુવિધાઓનો અભાવ જોવા મળ્યો. ઘણી હોસ્ટેલોમાં ડાઇનિંગ એરિયા, લાઇબ્રેરી અને CCTV જેવી આવશ્યક સુવિધાઓ નહોતી. વિદ્યાર્થીઓએ ભોજનની ગુણવત્તા અને પાણી પુરવઠા અંગે પણ ફરિયાદો કરી હતી. વહીવટી સ્તરે પણ મોટી ખામીઓ જોવા મળી. 280 સરકારી હોસ્ટેલોમાંથી માત્ર 46 માં જ બાયોમેટ્રિક સિસ્ટમ કાર્યરત હતી. અનેક સ્થળોએ અનાજનો જરૂરી સ્ટોક પણ ઉપલબ્ધ નહોતો. સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે 49 હોસ્ટેલોમાં સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ નહોતા, અને 5 મહિલા હોસ્ટેલોમાં પુરુષ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ કાર્યભાર સંભાળી રહ્યા હતા, જે નિયમોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે.
વિદ્યાર્થીઓ પર અસર અને સરકારી લક્ષ્યાંકો ચૂકી જવાયા
રાજ્ય સરકારે પછાત અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે દરેક તાલુકામાં એક હોસ્ટેલ બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું. પરંતુ, CAG રિપોર્ટ મુજબ, આ લક્ષ્ય હજુ પૂર્ણ થયું નથી. નાણાકીય વર્ષ 2023-24 ના અંત સુધીમાં, હોસ્ટેલો માટે ફાળવાયેલા ₹487 કરોડમાંથી ₹56.65 કરોડનો ઉપયોગ જ થયો નથી. આ નિષ્ક્રિય ભંડોળને કારણે લગભગ 8,930 વિદ્યાર્થીઓને હોસ્ટેલ સુવિધાઓ મળી રહી નથી. રાજ્ય 2020 સુધીમાં 500 હોસ્ટેલો બનાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવતું હતું, પરંતુ અત્યાર સુધીમાં માત્ર 443 જ બની શકી છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે સરકાર ભવિષ્યમાં આ સુવિધાઓને સુધારવા અને ભંડોળનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે શું પગલાં લે છે.