કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રાલય અને બિહાર સરકાર વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ છે. આ 'નદી સંજીવની' પહેલ હેઠળ **૧,૦૦૦ લાખ ક્યુબિક મીટરથી** વધુ નદીની કાંપ (Silt) નો ઉપયોગ **૪૩ નેશનલ હાઈવે** પ્રોજેક્ટ્સ માટે કરવામાં આવશે. આનાથી બાંધકામ ખર્ચ ઘટવાની શક્યતા છે, પરંતુ તેની સફળતા માટીની ગુણવત્તા પર નિર્ભર રહેશે.
માળખાગત વિકાસમાં નવો વળાંક
કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય તથા બિહાર સરકારે ૩ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ એક ઐતિહાસિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. 'બિહાર વોટર રિસોર્સ રિસ્ટોરેશન એન્ડ સિલ્ટ મેનેજમેન્ટ પોલિસી, ૨૦૨૬' હેઠળ હવે નદીના તળિયે જમા થયેલા કાંપને કચરાને બદલે કન્સ્ટ્રક્શન મટીરીયલ તરીકે વાપરવામાં આવશે.
પ્રોજેક્ટનું કદ અને સ્કોપ
આ યોજના અત્યંત વિશાળ છે. વર્તમાન ૧૬ નેશનલ હાઈવે પ્રોજેક્ટ્સ માટે ૨૪૩ લાખ ક્યુબિક મીટર કાંપ ફાળવવામાં આવ્યો છે, જ્યારે આવનારા સમયમાં ૨૭ નવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ૮૩૫ લાખ ક્યુબિક મીટર માટીનો ઉપયોગ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રેતી અને માટીના પરંપરાગત ખોદકામ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે, જેમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ અને પર્યાવરણીય મંજૂરીઓમાં ઘણો સમય વેડફાય છે.
શું આનાથી ખર્ચ ઘટશે?
કન્સ્ટ્રક્શન કંપનીઓ માટે આ એક મોટો રાહતનો વિષય હોઈ શકે છે. જો આ કાંપ યોગ્ય રીતે પ્રોસેસ કરીને સસ્તા દરે મળી રહે, તો હાઈવે પ્રોજેક્ટના બાંધકામ ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો નોંધાઈ શકે છે. જોકે, રોકાણકારોએ કેટલીક ટેકનિકલ જટિલતાઓ પર નજર રાખવી જરૂરી છે:
- માટીની ગુણવત્તા: નદીની કાંપને હાઈવેના સ્ટાન્ડર્ડ મુજબ તૈયાર કરવા માટે સ્ક્રીનિંગ, વોશિંગ અને બ્લેન્ડિંગ જેવી પ્રક્રિયાઓ કરવી પડશે.
- NHAI ના નિયમો: જો માટીની ગુણવત્તા NHAI ના કડક માપદંડો મુજબ નહીં હોય, તો પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ થઈ શકે છે અને કંપનીઓએ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ પાછળ વધારાનો ખર્ચ કરવો પડી શકે છે.
- સમય મર્યાદા: ભીની માટીને સૂકવવાની અને પ્રોસેસ કરવાની પ્રક્રિયા બાંધકામના કામની ગતિને અસર કરી શકે છે.
સરકારી તિજોરી પર અસર
નવી પોલિસી મુજબ, આ માટી મફતમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. આનાથી NHAI ને તો ફાયદો થશે, પરંતુ રાજ્યના જળ સંસાધન વિભાગની જે આવક રેતી-માટીના ખનન પટ્ટાઓમાંથી થતી હતી, તેના પર અસર પડી શકે છે. આગામી સમયમાં આ કાંપનો ઉપયોગ કેટલો સફળ રહે છે અને કોન્ટ્રાક્ટરો કેવી રીતે તેને પ્રોજેક્ટના સમયપત્રકમાં સમાવે છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે.