માર્કેટ રેગ્યુલેટર SEBI હવે પેસિવ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમ્સ, જેમ કે ETFs અને ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ, ની સંખ્યા પર કેપ (મર્યાદા) લાવવાનું વિચારી રહ્યું છે. આ પગલાનો હેતુ ઓવરલેપિંગ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોડક્ટ્સના વધારાને રોકવા અને રિટેલ રોકાણકારોને મૂંઝવણથી બચાવવાનો છે. હાલમાં, પેસિવ ફંડ્સની અસ્કયામતો ₹15.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે કુલ ઇન્ડસ્ટ્રી એસેટ્સના **18%** હિસ્સો ધરાવે છે.
SEBIના ધ્યાનમાં શું છે?
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) પેસિવ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમ્સની વધતી સંખ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે નવા નિયમો પર પ્રાથમિક ચર્ચા કરી રહ્યું છે. રેગ્યુલેટર ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ અને એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETFs) ના ઝડપી વિસ્તરણ અંગે ચિંતિત છે, જે ઘણીવાર સમાન રોકાણ વ્યૂહરચનાઓ પ્રદાન કરે છે. આનાથી રિટેલ રોકાણકારોને યોગ્ય પ્રોડક્ટ પસંદ કરવામાં મૂંઝવણ થઈ શકે છે.
પેસિવ ફંડ્સનો ગ્રાફ
પેસિવ ફંડ્સ કોઈ ચોક્કસ માર્કેટ ઇન્ડેક્સના પ્રદર્શનને ટ્રેક કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, તેને હરાવવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે. તેમની લોકપ્રિયતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેમાં આ સેગમેન્ટમાં મેનેજમેન્ટ હેઠળની અસ્કયામતો (Assets Under Management) ₹15.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ ભારતમાં કુલ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અસ્કયામતોના 18% જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે, જે માર્ચ 2021 માં નોંધાયેલા 10.2% કરતા નોંધપાત્ર વધારો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં જ, 130 થી વધુ પેસિવ ફંડ્સ લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 86 નવા એક્ટિવ ફંડ્સ ઓફર કરવામાં આવ્યા હતા.
AMCs ની ભૂમિકા અને નિષ્ણાતોના મંતવ્યો
એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ (AMCs) એ મોમેન્ટમ (Momentum) અથવા વેલ્યુ (Value) જેવા વિવિધ પરિબળો પર આધારિત અથવા ઇક્વલ-વેઇટ એલોકેશન (Equal-weight Allocation) વાળા મલ્ટિપલ પેસિવ પ્રોડક્ટ્સ લોન્ચ કર્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, SBI Mutual Fund, ICICI Prudential Mutual Fund, અને HDFC Mutual Fund જેવા મોટા ખેલાડીઓએ વિવિધ માર્કેટ સેગમેન્ટ્સને આકર્ષવા માટે વિવિધ ફેક્ટર-આધારિત ETFs અને ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ રજૂ કર્યા છે. જોકે આ વધુ વિકલ્પો પ્રદાન કરે છે, પરંતુ તેના કારણે એવા ફંડ્સનું માર્કેટ ભરાઈ ગયું છે જે ઉચ્ચ ઓવરલેપિંગ સ્ટોક હોલ્ડિંગ્સ (Stock Holdings) વાળા ઇન્ડેક્સને ટ્રેક કરે છે.
કેટલાક ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોએ ફંડ્સની સંખ્યા પર કડક કેપ (Cap) અંગે સાવચેતી વ્યક્ત કરી છે. એવી ચિંતા છે કે આવા નિયમો પ્રોડક્ટ રિડન્ડન્સી (Product Redundancy) ના મુદ્દાને સંપૂર્ણપણે હલ કરી શકશે નહીં. ઉદાહરણ તરીકે, જો સ્ટાન્ડર્ડ ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ પર કેપ લાદવામાં આવે, તો AMCs સંભવિતપણે લિમિટને બાયપાસ કરવા માટે વધુ નેરો (Niche) અથવા ઓછા લિક્વિડ (Liquid) ઇન્ડેક્સને ટ્રેક કરતા ફંડ્સ લોન્ચ કરી શકે છે. વિવેચકો સૂચવે છે કે નિયમનકારોએ માત્ર ફંડ્સની સંખ્યા કરતાં ઇન્ડેક્સની ગુણવત્તા અને અંતર્ગત લોજિક પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
આ વિચારણા SEBI દ્વારા જનતા માટે રોકાણની પસંદગીઓને સરળ બનાવવા માટે સેક્ટોરલ (Sectoral) અને થીમેટિક (Thematic) એક્ટિવ ઇક્વિટી સ્કીમ્સમાં પોર્ટફોલિયો ઓવરલેપ (Portfolio Overlap) ને નિયંત્રિત કરવા માટે 2026 ની શરૂઆતમાં લેવાયેલા પગલા પછી આવે છે. ચર્ચાઓ હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, તેથી રોકાણકારોએ નિયમનકાર પાસેથી કોઈપણ સત્તાવાર કન્સલ્ટેશન પેપર્સ (Consultation Papers) અથવા સર્ક્યુલર (Circulars) પર નજર રાખવી જોઈએ, જે આ સંભવિત મર્યાદાઓને કેવી રીતે સંરચિત અને હાલના તેમજ નવા ફંડ ઓફરિંગ્સ પર લાગુ કરવામાં આવશે તે અંગે વધુ સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરશે.