ભારતીય રિટેલ રોકાણકારો હવે એક્ટિવ ફંડ્સ છોડીને ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ તરફ વળી રહ્યા છે. જુલાઈ 2026 સુધીમાં પેસિવ એસેટ્સ હેઠળનું મેનેજમેન્ટ (AUM) વધીને ₹15.15 લાખ કરોડ થઈ ગયું છે, જેનું મુખ્ય કારણ મજબૂત SIP ઇન્ફ્લો છે.
ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં રોકાણના વલણમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા 5 વર્ષમાં, રિટેલ રોકાણકારોએ પર્સનલ સ્ટોક પિકિંગને બદલે ઇન્ડેક્સ ફંડ્સને વધુ મહત્વ આપ્યું છે. ડેટા મુજબ, રિટેલ પેસિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયોમાં ઇન્ડેક્સ ફંડ્સનો હિસ્સો 2021 માં 11.5% હતો, જે 2026 ની શરૂઆતમાં વધીને 55% થઈ ગયો છે.\n\nઆ ટ્રેન્ડને કારણે પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગનું કુલ AUM જુલાઈ 2026 સુધીમાં અંદાજે ₹15.15 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે, જે સમગ્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગના 18% હિસ્સા જેટલું છે. આ વૃદ્ધિ પાછળ માર્ચ 2026 માં ₹32,000 કરોડ ને પાર કરી ગયેલું SIP કન્ટ્રીબ્યુશન મુખ્ય કારણ છે. રોકાણકારો હવે ખર્ચની કાર્યક્ષમતા અને પારદર્શિતાને કારણે રૂલ-બેઝ્ડ વ્યૂહરચનાઓ પસંદ કરી રહ્યા છે.\n\n### ડાયવર્સિફિકેશન અને સંસ્થાકીય ટ્રેન્ડ\nઇક્વિટી ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ ઉપરાંત, રિટેલ રોકાણકારો ગોલ્ડ ETFs જેવા વૈકલ્પિક પેસિવ સાધનો તરફ પણ વળી રહ્યા છે. જોકે, હજુ પણ પેસિવ એસેટ્સનો મોટો હિસ્સો કોર્પોરેટ સંસ્થાઓ પાસે છે, પરંતુ HNI અને રિટેલ રોકાણકારોના વધતા હિસ્સા સાથે આ વર્ચસ્વ ધીમે ધીમે ઘટી રહ્યું છે.\n\n### રેગ્યુલેટરી અને માર્કેટ રિસ્ક\nપેસિવ ફંડ્સના વધતા વ્યાપ સાથે કેટલાક જોખમો પણ ઉભા થયા છે. ઘણા ફંડ્સ સમાન ઇન્ડેક્સને ટ્રેક કરતા હોવાથી, એક જ પ્રકારના લાર્જ-કેપ સ્ટોક્સમાં વધુ પડતી કોન્સન્ટ્રેશનનું જોખમ રહેલું છે. SEBI પણ આ અંગે સતર્ક છે અને એક જ કેટેગરીમાં વધુ પડતા નવા ફંડ લોન્ચ પર મર્યાદા લાદવા અંગે વિચારણા કરી રહી છે, જેથી રોકાણકારોને મૂંઝવણ ન થાય. આ ઉપરાંત, રિટેલ પેસિવ રોકાણ વધતા બજારમાં વોલેટિલિટી વખતે સેન્ટિમેન્ટ પ્રેશર પણ વધી શકે છે.