મિડ-કેપ સેગમેન્ટમાં તેજીનો માહોલ
ઇક્વિટી માર્કેટમાં વધતી ચિંતાઓને કારણે, રોકાણકારો સ્મોલ-કેપ ઇક્વિટીઝ (Small-cap Equities) માંથી મિડ-કેપ ફંડ્સ (Mid-cap Funds) તરફ કેપિટલનું સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2026 માં સમાપ્ત થયેલા બાર મહિના દરમિયાન, મિડ-કેપ ફંડ્સમાં ગ્રોસ ઇનફ્લો (Gross Inflows) ₹1,139 કરોડ વધ્યો, જે ₹94,043 કરોડ સુધી પહોંચ્યો. આ આંકડો તે જ સમયગાળા દરમિયાન સ્મોલ-કેપ ફંડ્સમાં રોકાણ કરાયેલા ₹92,904 કરોડ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે, જે પસંદગીના સ્પષ્ટ ફેરફારનો સંકેત આપે છે. મિડ-કેપ ફંડ્સ માટે એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) માં નાટકીય વિસ્તરણ જોવા મળ્યું છે, જે ડિસેમ્બર 2022 માં ₹1.85 લાખ કરોડ થી વધીને ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં ₹4.61 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે, જે અગાઉના સ્તર કરતાં લગભગ 2.5 ગણા વધારે છે. AUM માં આ ઉછાળો આંશિક રીતે નિફ્ટી મિડકેપ 150 ઇન્ડેક્સ (Nifty Midcap 150 Index) દ્વારા વિવિધ સમયગાળામાં નિફ્ટી 100 અને નિફ્ટી સ્મોલકેપ 250 જેવા બ્રોડર ઇન્ડેક્સ કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કરવાને કારણે છે. HDFC, Mahindra Manulife, Motilal Oswal, અને Kotak Mahindra જેવા અનેક પ્રખ્યાત મિડ-કેપ ફંડ્સે મલ્ટી-યર (Multi-year) સમયગાળામાં બેન્ચમાર્ક પર્ફોર્મન્સ કરતાં વધુ મજબૂત રિટર્ન્સ આપ્યા છે.
ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ: વેલ્યુએશન અને વોલેટિલિટીનો પ્રશ્ન
જ્યારે આ બધું વધુ સ્થિરતા અને પ્રદર્શન તરફના વલણ પર ભાર મૂકે છે, ત્યારે વધુ નજીકથી તપાસ કરતાં એક વધુ જટિલ ચિત્ર સામે આવે છે. મધ્ય-ફેબ્રુઆરી 2026 મુજબ, નિફ્ટી મિડકેપ 150 ઇન્ડેક્સ લગભગ 32.82 ના પ્રાઈસ-ટુ-અર્નિંગ્સ (P/E) રેશિયો પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે, જેને 'વાજબી રીતે વેલ્યુડ' (Fairly Valued) ગણાવવામાં આવે છે, તેમ છતાં તે તેના 1-વર્ષ અને 3-વર્ષના મધ્યક P/E રેશિયો કરતાં ઉપર છે. તેની સરખામણીમાં, નિફ્ટી સ્મોલકેપ 250 ઇન્ડેક્સ લગભગ 26.6 નો P/E દર્શાવે છે, જે વધુ મર્યાદિત વેલ્યુએશન સૂચવે છે, જોકે કેટલાક સ્ત્રોતો નિફ્ટી સ્મોલકેપ 100 નો P/E લગભગ 30.7 અને નિફ્ટી મિડકેપ 100 નો P/E 33.45 જણાવે છે, જે આ સેગમેન્ટમાં પણ વધુ ચુસ્ત વેલ્યુએશન દર્શાવે છે. લાર્જ-કેપ શેરોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો બ્રોડર નિફ્ટી 100, લગભગ 22.1 ના P/E પર ટ્રેડ થાય છે, જે વધુ રૂઢિચુસ્ત વેલ્યુએશન મલ્ટીપલ પ્રદાન કરે છે.
વધુમાં, 19 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ થયેલા તાજેતરના માર્કેટ પર્ફોર્મન્સમાં નિફ્ટી મિડકેપ 100 માં 0.9% અને નિફ્ટી સ્મોલકેપ 100 માં 0.5% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. આ હલનચલન સૂચવે છે કે મિડ- અને સ્મોલ-કેપ સેગમેન્ટ્સ ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ અને પ્રોફિટ-બુકિંગ (Profit-booking) ને કારણે થતા સેલ-ઓફ (Sell-off) માટે સંવેદનશીલ છે, જે દર્શાવે છે કે અપેક્ષિત સ્થિરતા સંપૂર્ણ નથી. ફેબ્રુઆરી 2025 ના ઐતિહાસિક ડેટા આ વોલેટિલિટીને સ્પષ્ટ કરે છે, જેમાં માર્કેટ કરેક્શનના અગાઉના સમયગાળા દરમિયાન નિફ્ટી સ્મોલકેપ 100 માં 13.07% અને નિફ્ટી મિડકેપ 100 માં 10.8% નો ઘટાડો થયો હતો. આ વાત પર ભાર મૂકે છે કે મિડ-કેપમાં ઐતિહાસિક રીતે સ્મોલ-કેપ કરતાં ઉત્તમ વૃદ્ધિની સંભાવના અને ઓછી વોલેટિલિટી રહી છે, પરંતુ તે લાર્જ-કેપ ઇક્વિટીઝ કરતાં ડાઉનટર્ન (Downturn) માટે વધુ સંવેદનશીલ રહે છે.
રોકાણકારો માટે ચિંતાના મુદ્દા (Forensic Bear Case)
મજબૂત ઇનફ્લો અને રિપોર્ટ થયેલા આઉટપર્ફોર્મન્સ (Outperformance) છતાં, અનેક રિસ્ક ફેક્ટર્સ (Risk Factors) ધ્યાનમાં લેવા યોગ્ય છે. મિડ-કેપ ફંડ્સમાં મૂડીનો ઝડપી પ્રવાહ, AUM વૃદ્ધિને વેગ આપતો હોવા છતાં, ફુલેલા વેલ્યુએશન બનાવી શકે છે જે આંતરિક કમાણી વૃદ્ધિ દ્વારા સંપૂર્ણપણે સમર્થિત નથી. અનેક રિપોર્ટ્સ સૂચવે છે કે મિડ-કેપ ઇન્ડેક્સ તેમના ઐતિહાસિક સરેરાશ કરતાં પ્રીમિયમ (Premium) પર ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે, ખાસ કરીને જ્યારે 'ન્યુ-એજ' (New-age) ગ્રોથ-ઓરિએન્ટેડ, ઓછી નફાકારક કંપનીઓના પ્રભાવને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે, જે P/E રેશિયોને વિકૃત કરી શકે છે. મિડ-કેપ અને સ્મોલ-કેપ સેગમેન્ટ્સમાં કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ (Corporate Governance) ની સતત સમસ્યાઓ, જો યોગ્ય રીતે સંબોધવામાં ન આવે તો, ગંભીર બજાર દંડ તરફ દોરી શકે છે. વધુમાં, જ્યારે વિશ્લેષકો સૂચવે છે કે મિડ-કેપને સ્મોલ-કેપની સરખામણીમાં તેમના રિસ્ક-રિવોર્ડ પ્રોફાઇલ (Risk-reward profile) માટે પસંદ કરવામાં આવે છે, ત્યારે પણ તેઓ લાર્જ-કેપ સાથીઓ કરતાં વધુ રિસ્ક અને વોલેટિલિટી ધરાવે છે. આ સૂચવે છે કે 19 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના સેલ-ઓફમાં દેખાતું હતું તેમ, મિડ-કેપ ફંડ્સ માર્કેટ ડાઉનટર્ન દરમિયાન તીવ્ર ઘટાડા માટે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.
ભવિષ્યનું ચિત્ર
આગળ જોતાં, વિશ્લેષકો મિડ- અને સ્મોલ-કેપ સેગમેન્ટ્સ પર તટસ્થ (Neutral) થી સાવચેતીપૂર્વક આશાવાદી (Cautiously Optimistic) દૃષ્ટિકોણ ધરાવે છે, અને આગામી 3-4 મહિના માટે પસંદગીયુક્ત ફાળવણી (Selective Allocation) અને તબક્કાવાર રોકાણ (Phased Investments) ની સલાહ આપે છે. મિડ-કેપ ફંડ્સ ભારતના ગ્રોથ નેરેટિવ (Growth Narrative) ને કારણે રોકાણકારોનું ધ્યાન આકર્ષવાનું ચાલુ રાખવાની અપેક્ષા છે, તેમ છતાં ભાર વિવેકપૂર્ણ સ્ટોક પસંદગી (Stock Selection) અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ (Risk Management) પર બદલાઈ રહ્યો છે. કેટલાક અનુમાનો સૂચવે છે કે મિડ-કેપ્સ 2026 માં બજાર કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કરી શકે છે, જોકે વધુ પસંદગી સાથે, જ્યારે લાર્જ-કેપ્સ થોડા પાછળ રહી શકે છે, અને સ્મોલ-કેપ્સ માર્કેટ ડાયનેમિક્સ (Market Dynamics) ના આધારે વધુ ઘટાડો જોઈ શકે છે. મિડ-કેપ વૃદ્ધિની ટકાઉપણું (Sustainability) સંભવતઃ કમાણીની દૃશ્યતા (Earnings Visibility), ઘરેલું રોકાણકારોની પ્રતિબદ્ધતા (Domestic Investor Commitment), અને આ સેગમેન્ટની કંપનીઓની સંભવિત મેક્રોઇકોનોમિક હેડવિંડ્સ (Macroeconomic Headwinds) અને ભૌગોલિક-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓનો સામનો કરવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખશે.