ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગ એક નવા શિખરે પહોંચ્યો છે, જ્યાં જુલાઈ 2026 સુધીમાં કુલ એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) ₹85.76 લાખ કરોડને વટાવી ગયું છે. ખાસ કરીને, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં પેસિવ ફંડ્સમાં **324%** નો અકલ્પનીય વિકાસ જોવા મળ્યો છે, જે રોકાણકારોનો ઓછા ખર્ચે અને માર્કેટ-લિંક્ડ પ્રોડક્ટ્સ પ્રત્યેનો વધતો ઝુકાવ દર્શાવે છે. આ બદલાવ રોકાણકારોની વર્તણૂક અને એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓની ભવિષ્યની રણનીતિઓ પર ઊંડી અસર કરી રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક સિદ્ધિ: ₹85.76 લાખ કરોડનો આંકડો પાર
ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગે એક મોટો પડાવ પાર કર્યો છે. જુલાઈ 2026 સુધીમાં, ઉદ્યોગની કુલ એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) ₹85.76 લાખ કરોડના અત્યાર સુધીના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી છે. આ આંકડો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે રિટેલ રોકાણકારો તેમની સંપત્તિનું સંચાલન કરવાની રીત બદલી રહ્યા છે.
પેસિવ ફંડ્સનો જબરદસ્ત વિકાસ
આ વૃદ્ધિમાં સૌથી મોટો ફાળો પેસિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ વિકલ્પો, જેમ કે ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ અને એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETFs) નો રહ્યો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, આ પેસિવ ફંડ્સની એસેટ્સમાં 324% નો જંગી વધારો જોવા મળ્યો છે, જે ₹15.15 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ વૃદ્ધિ દર સમગ્ર ઉદ્યોગના સરેરાશ વિકાસ દર કરતાં ઘણો વધારે છે.
રોકાણકારોની બદલાતી માનસિકતા
આ વલણ રોકાણકારોની વર્તણૂકમાં આમૂલ પરિવર્તન સૂચવે છે. પરંપરાગત રીતે, ભારતીય રોકાણકારો માર્કેટને બીટ કરવા માટે એક્ટિવ ફંડ્સ પસંદ કરતા હતા, પરંતુ હવે તેઓ ઓછા ખર્ચે અને માર્કેટ ઇન્ડેક્સ સાથે જોડાયેલા વિકલ્પો તરફ વધુ આકર્ષાઈ રહ્યા છે. આ વાત રોકાણકારોના ખાતાં (folios) માં થયેલા જબરદસ્ત વધારા પરથી પણ સ્પષ્ટ થાય છે. કુલ ખાતાંની સંખ્યા 28.09 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે, જેમાં પેસિવ ફંડ્સના ખાતાંમાં પાંચ ગણો વધારો થઈને 5.54 કરોડ થયા છે. આ ઉપરાંત, ઇક્વિટી-ઓરિએન્ટેડ ફંડ્સની AUM પણ 224% વધીને ₹38.40 લાખ કરોડ થઈ છે.
રોકાણકારો માટે ફાયદા અને જોખમો
પેસિવ ફંડ્સની લોકપ્રિયતાનું મુખ્ય કારણ તેમની સરળતા અને ઓછો ખર્ચ છે. આ ફંડ્સ સીધા માર્કેટ ઇન્ડેક્સને ટ્રેક કરે છે, જેથી સ્ટોક સિલેક્શનની જરૂર રહેતી નથી અને મેનેજમેન્ટ ફી પણ ઓછી હોય છે. જોકે, આ ફંડ્સમાં માર્કેટમાં ઘટાડો થાય ત્યારે કોઈ સુરક્ષા મળતી નથી, જ્યારે એક્ટિવ ફંડ મેનેજર્સ પરિસ્થિતિ મુજબ રોકડ કે ડિફેન્સિવ સેક્ટરમાં રોકાણ બદલી શકે છે.
એક અન્ય જોખમ 'કોન્સન્ટ્રેશન રિસ્ક'નું છે. જ્યારે મોટી માત્રામાં મૂડી અમુક ઇન્ડેક્સ-લિંક્ડ પ્રોડક્ટ્સમાં જાય છે, ત્યારે તે ચોક્કસ શેરોનું મૂલ્ય કૃત્રિમ રીતે વધારી શકે છે. આ ઉપરાંત, માર્કેટની અસ્થિરતા પણ એક મોટો પરિબળ છે, કારણ કે આ પ્રોડક્ટ્સ માર્કેટની હિલચાલ સાથે સીધો સંપર્ક ધરાવે છે. એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ (AMCs) માટે પણ માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે, કારણ કે પેસિવ ફંડ્સ પર ફી ઓછી હોય છે. તેથી, તેમને નફાકારકતા જાળવી રાખવા માટે મોટા પાયા પર કામ કરવું પડશે.