AI થી ભારતીય મીડિયામાં ક્રાંતિ: હવે દુનિયા પર રાજ કરશે!

Uday Shankar એ જણાવ્યું છે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ભારતના મીડિયા અને મનોરંજન (M&E) ઉદ્યોગ માટે એક "પેઢીમાં એક વાર મળતી તક" છે. આનાથી ભારત ડોમેસ્ટિક પ્લેયર (Domestic Player) માંથી વૈશ્વિક કન્ટેન્ટ પાવરહાઉસ (Global Content Powerhouse) બની શકે છે. હાલમાં, ભારતનું M&E ક્ષેત્ર $30-36 બિલિયન નું છે, જે વૈશ્વિક $3 ટ્રિલિયન ના બજારનો માત્ર 2% થી ઓછો હિસ્સો ધરાવે છે. આ અંતર પ્રતિભાની કમીને કારણે નથી, પરંતુ ઉત્પાદન બજેટ (Production Budget) જેવી માળખાકીય મર્યાદાઓને કારણે છે.

AI ની અસર ત્રણ મુખ્ય પાસાઓ પર જોવા મળશે: કન્ટેન્ટ નિર્માણ, ગ્રાહક જોડાણ અને વેપાર. કન્ટેન્ટ નિર્માણ (Content Creation) માં AI-સંચાલિત ટૂલ્સ (AI-powered tools) ઉત્પાદન સમયને ઘટાડશે અને કાર્યક્ષમતા વધારશે. JioStar ની 100-એપિસોડ ની સિરીઝ 'Mahabharat – Ek Dharmayudh' આનું ઉદાહરણ છે, જે પરંપરાગત પદ્ધતિઓ કરતાં વધુ ઝડપથી અને ઓછા ખર્ચે તૈયાર થઈ. અંદાજ છે કે AI થી મોટા પ્રોજેક્ટ્સના ફિલ્મી પ્રોડક્શન ખર્ચમાં 15-20% અને પ્રી-પ્રોડક્શન ખર્ચમાં 20-30% ઘટાડો થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, AI દ્વારા ગ્રાહક જોડાણ (Consumer Engagement) વધુ ઊંડું બનશે, જેમાં પર્સનલાઇઝેશન (Personalization) અને હાયપર-લોકલાઇઝ્ડ કન્ટેન્ટ (Hyper-localized Content) ડિલિવરીનો સમાવેશ થાય છે. વેપાર (Commerce) ક્ષેત્રે, AI ડાયનેમિક પ્રાઈસિંગ (Dynamic Pricing) અને કસ્ટમાઇઝ્ડ પેકેજિંગ (Customized Packaging) દ્વારા નવા આવકના સ્ત્રોત ખોલશે.

આ તક ઘણી મોટી છે. જો ભારતનો વૈશ્વિક મીડિયા રેવન્યુ હિસ્સો હાલના 2% થી વધીને 4-5% થાય, તો અબજો ડોલર ની વધારાની કિંમત ઊભી થઈ શકે છે. આ વૃદ્ધિ ભારતના ડિજિટલ મીડિયા સેગમેન્ટ (Digital Media Segment) દ્વારા પણ સમર્થિત છે, જે 2030 સુધીમાં $61.4 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે (CAGR 16.1%). એકંદરે, ભારતીય M&E ક્ષેત્ર 2029 સુધીમાં $47.2 બિલિયન સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે (CAGR 7.8%). વૈશ્વિક M&E માર્કેટ $3.12 ટ્રિલિયન (2026) થી વધીને $3.78 ટ્રિલિયન (2031) થવાની ધારણા છે. ભારતમાં AIનો ઝડપી સ્વીકાર નોંધપાત્ર છે; 55% સંસ્થાઓએ AIને સંપૂર્ણપણે અપનાવી લીધું છે. ભારતમાં જ જનરેટિવ AI (Generative AI) મનોરંજન બજાર 2035 સુધીમાં $712 બિલિયન થી વધુ થવાની ધારણા છે (CAGR 38.62%). કંપનીઓ AI-ડ્રિવન ઓફરિંગ્સ (AI-driven offerings) માંથી 10-30% આવક મેળવી રહી છે.

જોકે, આ ક્ષેત્રમાં અનેક પડકારો છે. Shankar એ ચેતવણી આપી છે કે "તક પોતે પરિણામોની ખાતરી નથી આપતી." Hollywood ની જેમ, જ્યાં AI ને લઈને વિવાદો છે, ત્યાં ભારતમાં આગળ જોઈને મોડેલ બનાવવાની તક છે. AI ને સફળતાપૂર્વક અપનાવવા માટે, કંપનીઓએ જૂની પદ્ધતિઓની જડતા ટાળીને સક્રિયપણે તેનો ઉપયોગ કરવો પડશે. એક મોટો પડકાર "AI-નેટિવ" (AI-native) સર્જનાત્મક વ્યાવસાયિકો વિકસાવવાનો છે, જેના માટે ભારતીય પ્રતિભાઓને AI ટૂલ્સમાં નિપુણતા મેળવવા માટે સતત રોકાણ કરવું પડશે. નીતિગત માળખા (Policy frameworks) અવરોધકને બદલે સહાયક બનવા જોઈએ. Meta જેવી વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓ AI માં મોટા પાયે રોકાણ કરી રહી છે ($66-72 બિલિયન 2025 માં). AI ની પરિપક્વતા, કોપીરાઈટ મુદ્દાઓ અને રોજગારી પર અસર જેવી ચિંતાઓ પણ ઊભી થઈ શકે છે.

નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલ India AI Impact Summit, AI ને સ્પર્ધાત્મક લાભ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાના ભારતના ઈરાદાને દર્શાવે છે. AI M&E વેલ્યુ ચેઇનમાં અવરોધો ઘટાડીને ભારતને વૈશ્વિક મૂડી અને પ્રતિભા આકર્ષિત કરવા સક્ષમ બનાવશે. વિશ્લેષકો અહેવાલ આપે છે કે ભારતીય M&E ક્ષેત્રમાં જનરેટિવ AI 2035 સુધીમાં સેંકડો અબજ ડોલર સુધી પહોંચશે. AI- તૈયાર કાર્યબળ વિકસાવવા અને નવીનતાને વેગ આપતા સહાયક નિયમનકારી વાતાવરણ (Regulatory environments) સ્થાપિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું આવશ્યક છે. AI ને સક્રિયપણે અપનાવીને અને તેના પડકારોને પહોંચી વળીને, ભારત તેની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વાર્તાઓ અને તકનીકી કુશળતાનો ઉપયોગ કરીને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક સામગ્રી બનાવી શકે છે. Uday Shankar ના શબ્દોમાં, "વાર્તાઓ હંમેશા અહીં રહી છે. હવે મૂડીનું પ્રમાણ અને ટેકનોલોજીની શક્તિ આખરે સંરેખિત થઈ છે. રેસ હમણાં જ શરૂ થઈ છે."