તમિલનાડુ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને કેરળ સરકાર પર મુલ્લાપેરિયાર ડેમ ખાતે જરૂરી સુરક્ષા કાર્યોને અવરોધવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. આ વિવાદ ડેમમાં પાણીનું સ્તર વધારીને **142 ફૂટ** કરવાની મંજૂરી અંગેનો છે, જે **2014** ના કોર્ટના નિર્ણય મુજબ શક્ય હતું. ચાલી રહેલા મતભેદોને કારણે **131 વર્ષ** જૂના ડેમ પર મહત્વપૂર્ણ મજબૂતીકરણના કામોમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે.
ડેમ સુરક્ષા કાર્યોમાં કેરળનો અડક વલણ?
મુલ્લાપેરિયાર ડેમને લઈને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદમાં હવે નવો વળાંક આવ્યો છે. તમિલનાડુ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક નવી સ્ટેટસ રિપોર્ટ દાખલ કરી છે. આ રિપોર્ટમાં, તમિલનાડુએ કેરળ સરકાર પર ડેમ ખાતે જરૂરી જાળવણી અને સુરક્ષા પ્રોજેક્ટ્સને રોકવા માટે 'અવરોધક વલણ' અપનાવવાનો ગંભીર આરોપ મૂક્યો છે. આ કાયદાકીય પગલું બે રાજ્યો વચ્ચે 131 વર્ષ જૂના ડેમના સંચાલનને લઈને ચાલી રહેલા ઘર્ષણને ફરી એકવાર ઉજાગર કરે છે.
2014ના નિર્ણય પર મતભેદ
આ વિવાદનું મુખ્ય કારણ 2014 માં સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલા એક નિર્ણયનો અમલ છે. તે નિર્ણયમાં કોર્ટે ડેમની માળખાકીય સુરક્ષાને માન્ય રાખી હતી અને તમિલનાડુને ડેમમાં પાણીનું સ્તર 142 ફૂટ સુધી વધારવાની મંજૂરી આપી હતી. જોકે, તમિલનાડુનો દાવો છે કે કેરળ સરકાર બેબી ડેમના રિઇન્ફોર્સમેન્ટ અને મુખ્ય માળખાના ગ્રુટિંગ જેવા આવશ્યક મજબૂતીકરણ કાર્યો માટે પરવાનગી નકારવાના બહાને આને રોકી રહ્યું છે.
વૃક્ષો કપાતમાં પણ અડચણ?
તમિલનાડુના રિપોર્ટ મુજબ, આ વિલંબ માત્ર વહીવટી નથી, પરંતુ ઇરાદાપૂર્વકનો છે. કેરળ પર આરોપ છે કે તેણે ડેમ સ્થળની નજીકના વૃક્ષોને કાપવાની મંજૂરી પણ રોકી રાખી છે. આ વૃક્ષોને દૂર કરવા જરૂરી છે જેથી મજબૂતીકરણના કામો માટે ભારે મશીનરીને ત્યાં પહોંચાડી શકાય. તમિલનાડુનું કહેવું છે કે આ કામો વિના, ડેમની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો ઉપયોગ સિંચાઈ અને પાણી પુરવઠા માટે થઈ શકશે નહીં, જે તેના જિલ્લાઓમાં કૃષિ આયોજનને અસર કરશે.
કેરળની સુરક્ષા ચિંતાઓ
બીજી તરફ, કેરળ સરકાર તેની પોતાની સુરક્ષા ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી રહી છે. રાજ્ય સરકાર પાણીનું સ્તર વર્તમાન મર્યાદાથી આગળ વધારવાના કોઈપણ પ્રયાસનો સખત વિરોધ કરી રહી છે. કેરળ, ખાસ કરીને ઇડુક્કી જિલ્લામાં ડેમની નીચે રહેતા લાખો લોકો માટે જોખમની વાત કરી રહ્યું છે. રાજ્યએ આ પ્રદેશની ભૂકંપ-સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં રાખીને ડેમની અખંડિતતા અંગે વારંવાર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
ડેટા શેરિંગ અને ઈમરજન્સી પ્લાનનો અભાવ
પાણીના સ્તર ઉપરાંત, આ વિવાદ ડેટા શેરિંગ અને ઈમરજન્સી પ્લાનિંગના મુદ્દાઓ પર પણ વિસ્તરે છે. તમિલનાડુનો રિપોર્ટ દાવો કરે છે કે કેરળે હજુ સુધી મંજૂર કરાયેલ જોખમ વર્ગીકરણના આધારે ઇમરજન્સી એક્શન પ્લાન (EAP) સ્થાપિત કર્યો નથી. વધુમાં, તમિલનાડુનો આરોપ છે કે કેરળ રિયલ-ટાઇમ વરસાદ અને પૂરનો ડેટા પ્રદાન કરવામાં નિષ્ફળ ગયું છે, જે કેચમેન્ટ વિસ્તારમાં પાણીના પ્રવાહની આગાહી કરવા માટે આવશ્યક છે. આ ડેટાના અભાવે, તમિલનાડુ મુજબ, અસરકારક જળ વ્યવસ્થાપન અને પૂરની તૈયારીમાં અવરોધ ઊભો થાય છે.
રસ્તાના સમારકામમાં પણ તણાવ
આ પહેલા પણ બંને રાજ્યો વચ્ચે રસ્તાના સમારકામને લઈને તણાવ જોવા મળ્યો હતો. કેરળે ડેમ સુધી પહોંચતા એપ્રોચ રોડના સમારકામ માટે તમિલનાડુ પાસે ₹87 લાખ થી વધુ જમા કરાવવાની વિનંતી કરી હતી. તમિલનાડુએ 2026 ની શરૂઆતમાં ભંડોળ માટે વહીવટી મંજૂરી આપી દીધી હતી, પરંતુ તે જણાવે છે કે કેરળે હજુ સુધી વાસ્તવિક સમારકામ કાર્ય શરૂ કર્યું નથી.
આગળ શું?
આ પરિસ્થિતિ જટિલ મડાગાંઠમાં ફસાયેલી છે. રોકાણકારો અને સંબંધિત પક્ષો માટે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં આગામી સુનાવણી મુખ્ય બની રહેશે. કોર્ટ દ્વારા પેન્ડિંગ સુરક્ષા પરવાનગીઓ અને પાણી-સ્તરના લાંબા સમયથી ચાલતા નિર્ણયના અમલીકરણ અંગેના નિર્દેશો ડેમ ખાતેના ઓપરેશન્સના ભવિષ્યને નિર્ધારિત કરશે. જોવાનું રહેશે કે શું ન્યાયતંત્ર મજબૂતીકરણના કાર્યો માટે નવી સમયમર્યાદા નક્કી કરે છે કે પછી ડેમ સુરક્ષા અને સંસાધન ફાળવણી પરના વિરોધાભાસી સ્થિતિઓને ઉકેલવા માટે વધુ મધ્યસ્થીની જરૂર પડશે.