સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારી કાર્યક્રમોમાં 'વંદે માતરમ' ન ગાવા બદલ કોઈ પણ નાગરિકને દંડ કે જેલની સજા થઈ શકશે નહીં. કોર્ટે ૨૦૨૬ના એ સુધારાને રદ કરી દીધો છે જે તમામ છ કડીઓ ગાવાનું ફરજિયાત બનાવતું હતું.
ભારતીય સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદામાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે કોઈપણ વ્યક્તિને સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં 'વંદે માતરમ' ન ગાવા બદલ સજા આપી શકાય નહીં. આ નિર્ણય દ્વારા કોર્ટે 'Prevention of Insults to National Honour Act, 1971' ની કલમ ૩ માં ૨૦૨૬ માં કરવામાં આવેલા સુધારાને રદ કરી દીધો છે. અગાઉના આ સુધારા મુજબ, સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં ગીતની તમામ છ કડીઓ ગાવી ફરજિયાત હતી અને નિયમનું ઉલ્લંઘન કરનારને ₹ ની પેનલ્ટી અથવા ૩ વર્ષ સુધીની જેલની જોગવાઈ હતી.\n\n### કાયદાકીય લડત અને તર્ક\n\nઆ મામલે અરજદાર ટી.એમ. કૃષ્ણા દ્વારા પડકાર ફેંકવામાં આવ્યો હતો. દલીલ એ હતી કે ગીતની છેલ્લી ચાર કડીઓમાં હિન્દુ દેવી-દેવતાઓના ઉલ્લેખને કારણે, સરકારી કાર્યક્રમોમાં તેને ફરજિયાત બનાવવું એ ભારતીય બંધારણના બિનસાંપ્રદાયિક માળખા સાથે વિરોધાભાસી છે. જોકે, કોર્ટે ગીતના સ્વરૂપ પર ટિપ્પણી કરવાને બદલે, તે ગાવા માટે લાદવામાં આવેલી દંડાત્મક કાર્યવાહીની બંધારણીય માન્યતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.\n\n### વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ\n\nબેન્ચે ૧૯૮૭ ના એક મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય દાખલાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે વ્યક્તિને 'ચૂપ રહેવાનો' મૂળભૂત અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણય દ્વારા ફરીથી પુષ્ટિ કરી છે કે રાજ્યના આદેશો વ્યક્તિની અંતરાત્મા કે ધાર્મિક માન્યતાઓથી ઉપર હોઈ શકે નહીં. હવે સરકારી તંત્ર અને વહીવટી વિભાગોએ તેમના પ્રોટોકોલ અપડેટ કરવા પડશે, કારણ કે આ ચુકાદા બાદ વ્યક્તિગત પસંદગીને કાયદાકીય સુરક્ષા મળી છે.