ભારતમાં હવે વસ્તી નિયંત્રણના જૂના કાયદાઓ પર ફેરવિચારણા થઈ શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે બે બાળકોના નિયમની સુસંગતતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે, કારણ કે દેશનો ટોટલ ફર્ટિલિટી રેટ (TFR) ઘટીને **1.9** થઈ ગયો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે 4 નવેમ્બર, 2026ના રોજ એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં બે બાળકોના નિયમના કારણે ગેરલાયક ઠેરવવાની જોગવાઈઓ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક આરાધેની બેન્ચે મહારાષ્ટ્રના એક પૂર્વ સરપંચની ગેરલાયકાતને રદ કરી છે, જેમને Maharashtra Village Panchayats Act, 1959 હેઠળ પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા.
બદલાતી ડેમોગ્રાફી (Demography)
કોર્ટે નોંધ્યું છે કે ભારતનો ફર્ટિલિટી રેટ ઘટીને 1.9 પર પહોંચી ગયો છે, જે રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ 2.1 કરતા ઓછો છે. વર્ષ 2003ના 'જાવેદ વિરુદ્ધ સ્ટેટ ઓફ હરિયાણા' કેસમાં જે વસ્તી વધારાનો ડર હતો, તે આધાર હવે નબળો પડી ગયો છે.
બંધારણીય અધિકારો અને ભવિષ્ય
ન્યાયાધીશોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાજકીય ઉમેદવારીને પરિવારના કદ સાથે જોડવી તે લોકશાહી અધિકારોનું હનન છે. આ નિયમો બંધારણની કલમ 21 હેઠળ મળેલા પ્રજનન સ્વાતંત્ર્ય (Reproductive Autonomy) વિરુદ્ધ છે. હવે કોર્ટે આ સમગ્ર મામલાને વધુ મોટી બેન્ચને રિફર કર્યો છે, જેનાથી દેશભરમાં વસ્તી નિયંત્રણના કાયદાઓમાં મોટા ફેરફાર આવવાની શક્યતા છે.