સુપ્રીમ કોર્ટે મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળ આવતી 'તલાક-એ-હસન' અને અન્ય એકતરફી છૂટાછેડાની પ્રથાઓને પડકારતી અરજી પર કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરી છે. અરજીમાં બંધારણીય અધિકારોના ઉલ્લંઘનનો હવાલો આપીને સમાન અને જેન્ડર-ન્યુટ્રલ દિશાનિર્દેશોની માંગ કરવામાં આવી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળની એકતરફી છૂટાછેડાની પ્રથાઓની ફરીથી સમીક્ષા શરૂ કરી છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરીને આ મામલે લેખિતમાં જવાબ માંગ્યો છે. આ કેસને એક મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અન્ય અરજી સાથે જોડવામાં આવ્યો છે, જે પોતે આ પ્રથાનો ભોગ બની છે.
બંધારણીય અધિકારોનો મુદ્દો
આ કેસનો મુખ્ય આધાર એ છે કે લગ્ન વિચ્છેદ માટેની વર્તમાન પ્રક્રિયાઓમાં કોઈ કાયદાકીય નિયમન (Statutory regulation) નથી. અરજદારોનો તર્ક છે કે આવી બિન-કોડિફાઈડ પદ્ધતિઓ મનસ્વી છૂટાછેડાની મંજૂરી આપે છે, જે ભારતીય બંધારણના આર્ટિકલ 14, 15 અને 21 નું સીધું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ આર્ટિકલ્સ કાયદા સમક્ષ સમાનતા, જાતિ-આધારિત ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાની ગેરંટી આપે છે.
શું છે કાયદાકીય વિવાદ?
અરજીમાં ખાસ કરીને મુસ્લિમ પર્સનલ લો (શરિયત) એપ્લિકેશન એક્ટ, 1937 ની કલમ 2 ને પડકારવામાં આવી છે. માંગ કરવામાં આવી છે કે જે હદ સુધી આ કાયદો 'તલાક-એ-હસન' ને માન્યતા આપે છે, તેને ગેરબંધારણીય જાહેર કરવામાં આવે. આ પ્રથામાં પતિ ત્રણ મહિનાના ગાળામાં દર મહિને એકવાર તલાકનો ઉચ્ચાર કરી લગ્ન તોડી શકે છે, જો આ સમયગાળા દરમિયાન સાથે રહેવાનું ન થાય.
આ ઉપરાંત, અરજીમાં બહુપત્નીત્વ (Polygamy) સામે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અરજદારોનું કહેવું છે કે પત્નીની જાણ વગર કરવામાં આવતા બીજા લગ્ન મહિલાઓ અને બાળકોની આર્થિક તેમજ સામાજિક સુરક્ષા માટે જોખમ ઉભું કરે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે 2017 માં સુપ્રીમ કોર્ટે 'ત્રિપલ તલાક' ને ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યો હતો, જે આ કેસ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પાયારૂપ ચુકાદો માનવામાં આવી રહ્યો છે. હવે તમામની નજર કેન્દ્ર સરકારના જવાબ પર છે.