Whalesbook
IBC સામે એક્સચેન્જની સત્તા મર્યાદિત
નેશનલ કંપની લો એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (NCLAT) એ Bombay Stock Exchange (BSE) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલોને ફગાવી દઈને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઇન્સોલ્વન્સી (Insolvency) હેઠળની કંપનીઓ માટે ઇન્સોલ્વન્સી અને બેન્કરપ્સી કોડ (IBC) જ સર્વોપરી છે. આ ચુકાદો, જે 29 માર્ચ, 2026 ના રોજ આવ્યો છે, તે સિક્યોરિટીઝ કાયદાઓ કરતાં IBC ને પ્રાધાન્ય આપે છે. BSE નો દાવો હતો કે Demat એકાઉન્ટ્સના મુદ્દા સિક્યોરિટીઝ કાયદા હેઠળ આવે છે, IBC હેઠળ નહીં. પરંતુ NCLAT એ IBC ની કલમ 60(5) હેઠળ નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) ના અધિકારક્ષેત્રની પુષ્ટિ કરી છે. આ કેસ Future Corporate Resources અને Liz Traders and Agents જેવી કંપનીઓ સાથે સંકળાયેલો હતો, જેના Demat એકાઉન્ટ્સ BSE દ્વારા unpaid listing fees ના કારણે ફ્રીઝ કરવામાં આવ્યા હતા. રિઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ્સ (RPs) અને લિક્વિડેટર્સને દેવાદારો માટે શેર વેચવા માટે આ એકાઉન્ટ્સને અનફ્રીઝ કરવાની જરૂર હતી. NCLT ના પ્રારંભિક આદેશોને NCLAT દ્વારા યથાવત રાખવામાં આવ્યા હતા.
IBC અને સિક્યોરિટીઝ કાયદા વચ્ચેના સંઘર્ષો
આ ચુકાદો IBC અને સિક્યોરિટીઝ કાયદા વચ્ચેના કાનૂની સંઘર્ષોમાં એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ છે. અગાઉ પણ SEBI ની સત્તાઓ વિરુદ્ધ IBC ના મૉરૅટોરિયમ અંગે વિરોધાભાસી ચુકાદાઓ આવ્યા હતા, ખાસ કરીને પેનલ્ટી માટે સંપત્તિ જપ્તીના સંદર્ભમાં. NCLAT નું સતત વલણ, IBC ની કલમ 238 દ્વારા સમર્થિત, એ છે કે ઇન્સોલ્વન્સી કે લિક્વિડેશન દરમિયાન IBC અન્ય તમામ કાયદાઓ પર હાવી રહેશે. NCLAT એ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ વિવાદ ઇન્સોલ્વન્સી પ્રક્રિયાને અસર કરતી રિકવરી સાથે સંબંધિત છે, તો તેનું અધિકારક્ષેત્ર ઇન્સોલ્વન્સી કોર્ટમાં જશે, ભલે મુદ્દો સિક્યોરિટીઝ કાયદા હેઠળ શરૂ થયો હોય. આનાથી રિઝોલ્યુશન પ્રોફેશનલ્સને નિયમનકારો કે એક્સચેન્જોના હસ્તક્ષેપ વિના કંપનીની સંપત્તિઓનું સંચાલન કરવાની સત્તા મળશે, જે IBC ના ઝડપી રિઝોલ્યુશનના લક્ષ્યને સમર્થન આપે છે.
એક્સચેન્જોના રોકાણકાર સુરક્ષા પગલાં અને નવો ચુકાદો
NSE અને BSE બંનેએ લિસ્ટેડ કંપનીઓ જ્યારે ઇન્સોલ્વન્સીમાં પ્રવેશે ત્યારે રોકાણકારોના હિતોના રક્ષણ માટે માર્ગદર્શિકા અમલમાં મૂકી છે. આમાં કોર્પોરેટ ઇન્સોલ્વન્સી રિઝોલ્યુશન પ્રોસેસ (CIRP) હેઠળની કંપનીઓ માટે એલર્ટ્સ અને શેર ડીલિસ્ટિંગની યોજનાઓ અંગે સંકલનનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે આ માર્ગદર્શિકાઓ માહિતીના અંતર અને રોકાણકારો પર થતી અસરને સંચાલિત કરવાનો હેતુ ધરાવે છે, ત્યારે NCLAT ના આ ચુકાદાને કારણે એક્સચેન્જોએ તેમની અમલીકરણ પદ્ધતિઓમાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે. Future Corporate Resources અને Liz Traders ના કેસોમાં NCLAT નો ચુકાદો, જે જુલાઈ 2024 અને ઓક્ટોબર 2025 માં NCLT ના અગાઉના આદેશોને અનુસરે છે, તે દર્શાવે છે કે જો બજાર માળખાકીય પ્રદાતાઓ (market infrastructure providers) ની ક્રિયાઓ ઇન્સોલ્વન્સી કાર્યવાહીમાં અવરોધ ઊભો કરે તો તેમની પાસે મર્યાદિત વિકલ્પો રહે છે. આ એક એવી મિસાલ સ્થાપિત કરે છે જે ભવિષ્યમાં એવા વિવાદોને જટિલ બનાવી શકે છે જ્યાં એક્સચેન્જો નિયમનકારી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને મુશ્કેલીગ્રસ્ત કંપનીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
એક્સચેન્જો અને ક્રેડિટર દાવાઓ પર અસર
IBC ની સતત વધતી સર્વોપરિતા BSE અને CDSL જેવી માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફર્મ્સ માટે પડકારો ઊભા કરી રહી છે. જ્યારે IBC ઝડપ લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે ઇન્સોલ્વન્સી-સંબંધિત Demat એકાઉન્ટ વિવાદોમાં તેમના અધિકારક્ષેત્રને મર્યાદિત કરવાથી ઓપરેશનલ જટિલતાઓ વધી શકે છે. એક્સચેન્જોને નિયમો લાગુ કરવામાં અને ડિફોલ્ટિંગ લિસ્ટેડ કંપનીઓ પાસેથી તેમની બાકી રકમ વસૂલવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. આનાથી તેમની અમલીકરણ શક્તિ ઘટી શકે છે, અને તેમને IBC ફ્રેમવર્ક હેઠળ ઓપરેશનલ ક્રેડિટર્સ તરીકે દાવાઓ દાખલ કરવા પડી શકે છે, જ્યાં રિકવરીની સંભાવના ઘણી ઓછી હોય છે. જો એક્સચેન્જો તેમના નિયમનકારી આદેશોને ઇન્સોલ્વન્સી બાબતોથી અલગ ગણે તો આ લાંબા કાનૂની વિવાદો તરફ પણ દોરી શકે છે, જેનાથી બજાર સહભાગીઓમાં મૂંઝવણ ઊભી થાય છે.
કોર્પોરેટ સંકટમાં IBCનું વધતું વર્ચસ્વ
NCLAT નો આ ચુકાદો એક વ્યાપક પ્રવાહને મજબૂત બનાવે છે: ભારતમાં કોર્પોરેટ સંકટને ઉકેલવા માટે IBC મુખ્ય ફ્રેમવર્ક બની રહ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના ચુકાદાઓએ પણ IBC ના પ્રાધાન્ય પર ભાર મૂક્યો છે અને ઇન્સોલ્વન્સીમાં વિલંબ ટાળવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે, આ અભિગમને મજબૂત બનાવ્યો છે. બજાર સહભાગીઓ માટે, આનો અર્થ એ છે કે એક નિયમનકારી વાતાવરણ જે સમયસર દેવું રિઝોલ્યુશન અને કોર્પોરેટ પુનરુજ્જીવનને પ્રાધાન્ય આપે છે. જ્યારે આનો ઉદ્દેશ્ય વધુ કાર્યક્ષમ નાણાકીય સિસ્ટમ બનાવવાનો છે, ત્યારે તે ઇન્સોલ્વન્સી કાયદા અને સિક્યોરિટીઝ નિયમન વચ્ચેની બદલાતી સીમાઓની સ્પષ્ટ સમજણની જરૂર છે. IBC ની સર્વોપરિતાની સુસંગત ન્યાયિક પુષ્ટિ એ નાણાકીય વ્યવસ્થાને સુવ્યવસ્થિત કરવાની નીતિ સૂચવે છે, ભલે તેના માટે બજાર નિયમનકારો અને એક્સચેન્જોની સત્તાઓમાં ગોઠવણ કરવી પડે.