કેરળ હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને 1869ના ડિવોર્સ એક્ટમાં સુધારો કરવાની વિનંતી કરી છે, જેથી ખ્રિસ્તી મહિલાઓ તેમના વર્તમાન રહેઠાણ પરથી છૂટાછેડા માટે અરજી કરી શકે. કોર્ટે જણાવ્યું કે આ ફેરફાર હિન્દુ મેરેજ એક્ટ જેવા અન્ય પર્સનલ લોની જેમ પ્રક્રિયાગત સમાનતા લાવશે.
શું થયું?
કેરળ હાઈકોર્ટે સંસદને 1869ના ડિવોર્સ એક્ટમાં સુધારો કરવાની ભલામણ કરી છે. આ સુધારાથી ખ્રિસ્તી મહિલાઓને તેમના વર્તમાન રહેઠાણ પરથી છૂટાછેડાની કાર્યવાહી શરૂ કરવાની સુગમતા મળશે. હાલના કાયદા મુજબ, આવી અરજીઓ કાં તો જ્યાં લગ્ન નોંધાયા હોય અથવા જ્યાં યુગલે છેલ્લે સાથે રહેઠાણ કર્યું હોય ત્યાં જ દાખલ કરવી પડે છે. જસ્ટિસ બેચુ કુરીયન થોમસ, 1 જુલાઈ, 2026ના રોજ આપેલા ચુકાદામાં, જણાવ્યું હતું કે આ કાયદાકીય માળખું ઘણીવાર મહિલાઓ માટે લોજિસ્ટિકલ અને અંગત મુશ્કેલીઓ ઊભી કરે છે, ખાસ કરીને જેઓ ઘરેલું હિંસાનો સામનો કરી રહી હોય અને પોતાના સાસરિયાના ઘરથી દૂર રહેવા ગયા હોય.
સમાનતા માટે શા માટે મહત્વનું?
કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે હિન્દુ મેરેજ એક્ટ અને સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ આવરી લેવાયેલી મહિલાઓ પહેલેથી જ તેમના રહેઠાણ પરથી છૂટાછેડા માટે અરજી કરવાનો કાનૂની અધિકાર ધરાવે છે. ડિવોર્સ એક્ટમાં સુધારાની હિમાયત કરીને, કોર્ટ એવા પ્રક્રિયાગત તફાવતોને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે જે ખ્રિસ્તી મહિલાઓને ગેરલાભમાં મૂકે છે. ન્યાયતંત્રએ નોંધ્યું કે જ્યારે ધારાસભાએ ભૂતકાળમાં વૈવાહિક બાબતોમાં મહિલાઓ માટે ઘણા પ્રગતિશીલ સુધારા રજૂ કર્યા છે, ત્યારે આ ચોક્કસ પ્રક્રિયાગત પાસું વર્તમાન કાયદામાં એક ખામી તરીકે રહે છે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને કાનૂની સંદર્ભ
આ અવલોકનો વાયનાડ, કેરળમાં રહેતી 32 વર્ષીય મહિલાની અરજીની સુનાવણી દરમિયાન આવ્યા. કથિત ઘરેલું હિંસાને કારણે તે તેના સાસરિયાના ઘરે છૂટાછેડાની અરજી દાખલ કરી શકી ન હતી અને ત્યારબાદ તે તેના માતાપિતા સાથે રહેવા ગઈ હતી. તેની પ્રારંભિક અરજી ફેમિલી કોર્ટે પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રના અભાવે ફગાવી દીધી હતી. જ્યારે હાઈકોર્ટે સ્વીકાર્યું કે તેની પાસે કાયદાકીય જોગવાઈઓને જાતે ફરીથી લખવાની સત્તા નથી, ત્યારે તેણે તેના રજિસ્ટ્રીને આ ચુકાદાને કેન્દ્રીય કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયને ઔપચારિક વિચારણા અને સંભવિત વૈધાનિક કાર્યવાહી માટે મોકલવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
તાત્કાલિક મુશ્કેલીનું નિરાકરણ
સંભવિત વૈધાનિક પરિવર્તનની રાહ જોતી વખતે, કોર્ટે સમાન સ્થિતિમાં વ્યક્તિઓ માટે વ્યવહારુ વિકલ્પ સૂચવ્યો. તેણે નોંધ્યું કે જે પક્ષકારો વર્તમાન અધિકારક્ષેત્રની જરૂરિયાતો હેઠળ કેસ ચલાવવામાં મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે તેઓ સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908ની કલમ 24 હેઠળ તેમની અરજી ટ્રાન્સફર કરવાની માંગ કરી શકે છે. આ કલમ મુકદ્દમા અને અપીલોના ટ્રાન્સફર માટે પરવાનગી આપે છે જ્યારે અધિકારક્ષેત્રની મૂળ અદાલત સામેલ પક્ષકારો માટે અનુકૂળ ન હોઈ શકે.
આગળ શું જોવું?
મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની બાબત એ છે કે કેન્દ્રીય કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયનો કોર્ટની ભલામણ પર શું પ્રતિભાવ આવે છે. રોકાણકારો અને જાહેર જનતાએ 1869ના ડિવોર્સ એક્ટમાં પ્રસ્તાવિત સુધારા અંગે મંત્રાલય તરફથી કોઈ ઔપચારિક બિલ રજૂ થાય છે કે પછી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવે છે તેના પર નજર રાખવી જોઈએ. આવો ફેરફાર વ્યક્તિગત કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓમાં એક નોંધપાત્ર પરિવર્તન લાવશે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં અન્ય ધાર્મિક અને બિનસાંપ્રદાયિક લગ્ન કાયદા હેઠળની ખ્રિસ્તી મહિલાઓના અધિકારોને સુસંગત કરવાનો છે.