ભારતમાં હવે કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ (Corporate Governance) વધુ કડક બનશે. નવા કાયદા સુધારા મુજબ, જો કોઈ કંપની સતત બે વર્ષ સુધી ફાઈલિંગ (Filing) કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેના ઈન્ડિપેન્ડન્ટ ડાયરેક્ટર્સ (Independent Directors) આપોઆપ Disqualify થઈ જશે. અત્યાર સુધી આ સમયગાળો ત્રણ વર્ષનો હતો.
બે વર્ષમાં જ Disqualify!
કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલય (Ministry of Corporate Affairs) સપ્ટેમ્બરથી ઈન્ડિપેન્ડન્ટ ડાયરેક્ટર્સ માટે નિયમો વધુ કડક બનાવવા જઈ રહ્યું છે. પ્રસ્તાવિત કોર્પોરેટ લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026 હેઠળ, કંપની રિટર્ન ફાઈલ ન કરવા બદલ Disqualify થવાનો સમયગાળો ઘટાડીને બે નાણાકીય વર્ષ કરવામાં આવ્યો છે. ખાસ કરીને, જે કંપનીઓએ 2022-23 ના નાણાકીય વર્ષ માટે રિટર્ન ફાઈલ કર્યા નથી, તેમના માટે 15 જુલાઈ, 2026 ની ડેડલાઈન નજીક આવી રહી છે.
બોર્ડરૂમમાં હવે વધશે જવાબદારી
આ નવા નિયમો ફક્ત Disqualification નો સમય ઘટાડતા નથી, પરંતુ Disqualify થયેલા ડાયરેક્ટર્સે છ મહિનાની અંદર પોતાના બધા બોર્ડ પદ છોડવા પડશે. પહેલાં, જો કોઈ એક કંપનીમાં નિયમોનું પાલન ન થાય તો પણ ડાયરેક્ટર બીજી કંપનીઓમાં પોતાના પદ જાળવી શકતા હતા. હવે, આ નિયમ તેમને એક કંપનીની ખરાબ Compliance ના પરિણામોથી બચવાની તક નહીં આપે. કંપની એક્ટની કલમ 149(12) હેઠળ મળતી સુરક્ષા, જેનાથી ડાયરેક્ટરને ગેરરીતિની જાણકારી હોય તો જ જવાબદાર ઠેરવાતા હતા, તેમાં પણ ફેરફાર આવી શકે છે.
ભૂતકાળની ઘટનાઓમાંથી શીખ
રેગ્યુલેટર્સ IL&FS કટોકટી અને બેંકિંગ ફ્રોડ જેવી મોટી કોર્પોરેટ નિષ્ફળતાઓ પછી આ પગલાં લઈ રહ્યા છે. ભૂતકાળમાં, એવી ટીકાઓ થતી હતી કે ઈન્ડિપેન્ડન્ટ ડાયરેક્ટર્સ કંપનીઓની તપાસ ચાલી રહી હોવા છતાં અનેક બોર્ડમાં પોતાના પદ જાળવી રાખે છે. મંત્રાલય અગાઉ પણ લાખો ડાયરેક્ટર આઈડેન્ટિફિકેશન નંબર્સ (DINs) ડી-એક્ટિવેટ કરી ચૂક્યું છે, પરંતુ આ નવા નિયમો નિષ્ક્રિય બોર્ડ ભાગીદારીને બદલે સતત સક્રિય દેખરેખ પર ભાર મૂકે છે.
પ્રોફેશનલ ડાયરેક્ટર્સ માટે નવા પડકારો
જે પ્રોફેશનલ્સ અનેક કંપનીઓમાં ડાયરેક્ટર છે, તેમના માટે હવે કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ પ્રત્યે વધુ સક્રિય અભિગમ અપનાવવો પડશે. તેમને વ્યક્તિગત રીતે ખાતરી કરવી પડશે કે તેમની સાથે જોડાયેલી બધી કંપનીઓ, જેમાં નાની પેટાકંપનીઓ પણ શામેલ છે, સમયસર ફાઈલિંગ કરી રહી છે. હવે ફક્ત બેઠક ફી અને પ્રતિષ્ઠા મેળવવાનો સમય રહ્યો નથી, Compliance ની જવાબદારી વધશે. રોકાણકારો આશા રાખી શકે છે કે આ વધેલી જવાબદારી વધુ પસંદગીયુક્ત બોર્ડ સભ્યપદ તરફ દોરી જશે, કારણ કે પ્રોફેશનલ્સ હવે દરેક પદ સાથે જોડાયેલા Compliance Risk અંગે વધુ સાવચેત બનશે. સપ્ટેમ્બરમાં નિયમોની સત્તાવાર જાહેરાત અને લિસ્ટેડ કંપનીઓના બોર્ડ પર તેની અસર પર સૌની નજર રહેશે.