તાજેતરમાં, દેશની વિવિધ હાઇકોર્ટોએ GST અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી દબાણપૂર્વકની કર વસૂલાત પર કડક વલણ અપનાવ્યું છે. Swiggy કેસમાં કર્ણાટક હાઇકોર્ટે એક મોટો ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં મોડી રાત્રે કરાતી 'સ્વૈચ્છિક' ચુકવણીને ગેરકાયદે ઠેરવી છે અને આવા કિસ્સાઓમાં નાણાં પરત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
Swiggy અને દબાણપૂર્વક ચુકવણીનો મામલો
કર્ણાટક હાઇકોર્ટમાં તાજેતરમાં ફૂડ ડિલિવરી કંપની Swiggy ના એક કેસમાં આ મુદ્દો સામે આવ્યો હતો. DGGI (ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ GST ઇન્ટેલિજન્સ) ના અધિકારીઓએ Swiggy ના પ્રતિનિધિઓ પાસેથી વહેલી સવારે મોટી રકમની ચુકવણી કરાવી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે આ ચુકવણી ધરપકડના ડર હેઠળ કરવામાં આવી હતી.
વધુમાં, તપાસ શરૂ થયાના 10 મહિના પછી પણ કોઈ સત્તાવાર નોટિસ (show-cause notice) જારી કરવામાં આવી ન હતી. કોર્ટે આ પ્રક્રિયાને બંધારણીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું, કારણ કે કાયદાકીય સત્તા વગર નાણાં વસૂલવામાં આવ્યા હતા. આથી, હાઇકોર્ટે આ રકમ પરત કરવાનો આદેશ આપ્યો. આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે કે કરની ચુકવણી વ્યક્તિની પોતાની જવાબદારીની સાચી ગણતરી પર આધારિત હોવી જોઈએ, નહીંતર દબાણ હેઠળ નહીં.
ITC રિવર્સલ પ્રથાઓ સામે પણ પ્રશ્નો
DGGI તપાસ ઉપરાંત, દિલ્હી હાઇકોર્ટે પણ ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) ના રિવર્સલ મુદ્દે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. ડિસેમ્બર 2023 માં, એક વેપારીને તેના સપ્લાયરની નોંધણી રદ થયાની માહિતી મળ્યા બાદ રાતોરાત ₹18,72,000 ની ITC રિવર્સ કરવા દબાણ કરાયું હતું. કોર્ટે જણાવ્યું કે આવી માહિતી આપોઆપ જવાબદારી નક્કી કરતી નથી. ટેક્સ વિભાગ તરફથી કોઈ સત્તાવાર સ્વીકૃતિ ફોર્મ (acknowledgment form) ન હોવાને કારણે, કોર્ટે આ વ્યવહારને સ્વૈચ્છિક માન્યો નથી અને ITC ની વસૂલાત રિવર્સ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
ડિજિટલ યુગમાં રેઇડની જરૂરિયાત પર સવાલ
ન્યાયતંત્ર હવે એ પણ સ્પષ્ટ કરી રહ્યું છે કે GST નેટવર્ક, રિયલ-ટાઇમ રિપોર્ટિંગ અને ઇ-ઇનવોઇસિંગ જેવી ડિજિટલ સુવિધાઓના કારણે, અધિકારીઓ પાસે પહેલેથી જ બિઝનેસ ડેટાની સરળ ઍક્સેસ છે. આવા સમયે, મોડી રાત સુધી ચાલતી ભૌતિક રેઇડની જરૂરિયાત પર પ્રશ્નાર્થ ઊભો થયો છે. આ પગલાંઓને કારણે વેપારમાં મોટા અવરોધો, કાનૂની ખર્ચ અને કાર્યકારી મૂડીનું નુકસાન થાય છે. કોર્ટો હવે સ્પષ્ટ કરી રહી છે કે કોઈપણ કર ચુકવણીને કાયદેસર માનવા માટે ઔપચારિક સંચાર અને લેખિત સ્વીકૃતિ જરૂરી છે. રોકાણકારો હવે જોશે કે આ ન્યાયિક હસ્તક્ષેપો ભવિષ્યમાં ટેક્સ તપાસની પ્રક્રિયાઓને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે.