Gujarat High Court એ આદેશ આપ્યો છે કે હવે ટેક્સ અધિકારીઓએ AI દ્વારા તૈયાર કરાયેલા તમામ લીગલ સાઈટેશન્સની જાતે ચકાસણી કરવી પડશે. Faiz Enterprises ના કેસમાં ખોટા પૂર્વજો (Precedents) ટાંકવામાં આવતા કોર્ટે આ કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
કેસની વિગત અને કોર્ટનો આદેશ
Gujarat High Court એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાજ્યના ટેક્સ અધિકારીઓ હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવેલા કાયદાકીય સંદર્ભો અને પરિપત્રો પર આંખ મીંચીને ભરોસો નહીં કરી શકે. આ નિર્ણય Faiz Enterprises ના એક ટેક્સ કેસ બાદ આવ્યો છે, જેમાં એક પ્રોબેશનરી ટેક્સ ઓફિસરે AI ટૂલ દ્વારા જનરેટ કરાયેલા નકલી અને અસ્તિત્વમાં જ ન હોય તેવા કોર્ટ જજમેન્ટ્સના આધારે ઓર્ડર પાસ કર્યો હતો.
ઓગસ્ટ 2026 માં યોજાયેલી સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે નોંધ્યું કે આ આખો ઓર્ડર કોઈ પણ પ્રકારના માનવીય નિરીક્ષણ વગર મશીન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. ભૂલ સ્વીકાર્યા બાદ કોર્ટે તે કાર્યવાહી રદ કરી હતી અને ટેક્સ વિભાગને નવા અને કાયદેસરના દસ્તાવેજો તૈયાર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
નવા નિયમો અને જવાબદારી
ટેક્સ વિભાગે હવે રાજ્યવ્યાપી કડક પ્રોટોકોલ જાહેર કર્યા છે:
- AI નો ઉપયોગ ડ્રાફ્ટિંગ માટે થઈ શકે છે, પરંતુ અંતિમ ઓર્ડરની ચોકસાઈ માટે અધિકારી પોતે કાયદેસર રીતે જવાબદાર રહેશે.
- જો AI નો ઉપયોગ કોઈ કાયદાકીય સિદ્ધાંત સમજાવવા માટે થાય, તો અધિકારીએ તે જજમેન્ટનો મૂળ સ્ત્રોત શોધીને સાઈટ કરવું ફરજિયાત છે.
- આ નિયમનું ઉલ્લંઘન કોર્ટના તિરસ્કાર (Contempt of Court) સમાન ગણવામાં આવશે.
વેપારીઓ માટે શું છે શીખ?
આ આખો મામલો ભારતના તમામ વેપારીઓ, લીગલ ટીમો અને ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટ્સ માટે એક ચેતવણી છે. ટેક્સ ઓર્ડર એ કંપનીની નાણાકીય જવાબદારીઓનો પાયો છે. જો કોઈ સત્તાધિકારી AI ની મદદથી ખોટા સંદર્ભો આપીને ટેક્સ ડિમાન્ડ ઉભી કરે, તો તે ઓર્ડરની કાયદાકીય વિશ્વસનીયતા જોખમાય છે. હવે જ્યારે પણ તમને કોઈ સરકારી ટેક્સ નોટિસ મળે, ત્યારે તેમાં ટાંકવામાં આવેલા કેસ લો (Case Laws) ને ઓફિશિયલ કોર્ટ રેકોર્ડ સાથે એકવાર જરૂર ચકાસી લેવા જોઈએ.
આ ઘટના માત્ર ગુજરાત પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ ભારતીય ન્યાયતંત્ર અને ટેકનોલોજીના સમન્વયમાં આવી રહેલા પડકારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. અગાઉ પણ Supreme Court અને National Company Law Tribunal (NCLT) દ્વારા AI ની 'Hallucinations' એટલે કે તથ્યની દ્રષ્ટિએ ખોટી પણ સાચી લાગતી માહિતી બાબતે ચેતવણી આપવામાં આવી છે. કોર્ટનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે: ટેકનોલોજી કાર્યક્ષમતા માટે છે, પણ જવાબદારી હંમેશા માનવીની જ રહેશે.