દિલ્હી હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મેટરનિટી લીવ બાદ મહિલા કર્મચારીના હોદ્દામાં ઘટાડો કરી શકાય નહીં. HashiCorp કેસમાં કોર્ટે કંપનીને **₹10 લાખનું** વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપતા કંપનીઓ માટે કડક નિયમો બનાવવાની સરકારી પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટે મહિલા કર્મચારીઓના અધિકારોને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. 'રાખી બિષ્ટ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા' કેસમાં કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 'મેટરનિટી બેનિફિટ એક્ટ, 1961' હેઠળ માત્ર પગાર કે હોદ્દો જાળવી રાખવો પૂરતો નથી. કંપનીએ મહિલાને તેમની લીવ પહેલા જે જવાબદારીઓ હતી તે જ જવાબદારીઓ અથવા તેટલા જ સત્તા અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ધરાવતું પદ પાછું આપવું ફરજિયાત છે.
HashiCorp કેસમાં શું થયું?
એક ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટે આરોપ લગાવ્યો હતો કે મેટરનિટી લીવ પછી પરત ફરતી વખતે તેમને મહત્વની જવાબદારીઓમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા, ભલે તેમનો પગાર અને ડેઝિગ્નેશન જાળવી રાખવામાં આવ્યું હતું. આ મામલે કોર્ટે HashiCorp ને ₹10 લાખ વળતર અને ₹1.5 લાખ કાનૂની ખર્ચ ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે માતૃત્વને પ્રોફેશનલ વિકાસમાં અવરોધ ગણી શકાય નહીં.
કંપનીઓ માટે વધશે કમ્પ્લાયન્સનો બોજ
આ ચુકાદો ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં HR મેનેજમેન્ટ માટે નવા ધોરણો નક્કી કરે છે. હવે કંપનીઓ માત્ર પગાર ચાલુ રાખીને જવાબદારીમાંથી છટકી શકશે નહીં. જો કોઈ કંપની કર્મચારીના રોલમાં ફેરફાર કરે છે, તો તેમણે સાબિત કરવું પડશે કે તે કોઈ ભેદભાવ વગર વ્યવસાયિક જરૂરિયાતને કારણે છે. રોકાણકારો માટે આ એક ચેતવણી છે કે જે કંપનીઓની HR પોલિસી નબળી છે, તેમને ભવિષ્યમાં કાનૂની અને નાણાકીય જોખમોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આગામી 6 મહિનામાં કડક નિયમોની તૈયારી
કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આગામી 6 મહિનામાં વર્કપ્લેસ રી-ઇન્ટિગ્રેશન માટે એક વ્યાપક માળખું તૈયાર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ નિયમોમાં ક્રેચ (Creche) સુવિધા અને ફરિયાદોના નિવારણ માટે મજબૂત પ્રોસેસનો સમાવેશ થવાની શક્યતા છે. આ ફેરફારોને કારણે કંપનીઓનો ઓપરેશનલ ખર્ચ વધી શકે છે, જેની સીધી અસર તેમના નફા અને સંચાલન પર જોવા મળી શકે છે.