દિલ્હી હાઈકોર્ટ (Delhi High Court) માં હવે જિલ્લા અદાલતો (District Courts) ની કેસો સાંભળવાની નાણાકીય મર્યાદા (Pecuniary Jurisdiction) ₹2 કરોડથી વધારીને ₹20 કરોડ કરવાની દરખાસ્ત પર વિચાર ચાલી રહ્યો છે. આ મોટા ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ મિલકતની વધતી કિંમતો છે.
કેમ વધી રહી છે મર્યાદા?
આ પ્રસ્તાવ રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં મિલકતની વધતી કિંમતોને ધ્યાનમાં રાખીને લાવવામાં આવ્યો છે. જસ્ટિસ અનિલ ક્ષેત્રપાલ અને જસ્ટિસ તેજસ કારિયાએ નોંધ્યું કે વધતી કિંમતોને કારણે, હવે સામાન્ય મકાનો અને મિલકતોની કિંમત ₹2 કરોડની વર્તમાન મર્યાદા કરતાં વધી ગઈ છે. આ કારણે, મિલકત સંબંધિત નાના-નાના કેસો, જેમ કે પાર્ટીશન સૂટ (Partition Suits), કબજાના દાવા (Possession Claims) અને ઇન્જંક્શન (Injunctions) જેવા કેસો પણ સીધા હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવા પડે છે.
આનાથી ન્યાયિક પ્રણાલીના મૂળ હેતુ પર અસર થાય છે, કારણ કે હાઈકોર્ટ વધુ જટિલ અને મોટા કેસો માટે આરક્ષિત હોવી જોઈએ, જ્યારે જિલ્લા અદાલતો સ્થાનિક અને પ્રમાણમાં નાના દાવાઓને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે સંભાળવા માટે રચાયેલ છે.
હાઈકોર્ટ પરનો બોજ ઘટશે?
આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હાઈકોર્ટ પરના વહીવટી બોજને ઘટાડવાનો છે. જ્યારે નીચા મૂલ્યના મિલકત સંબંધિત કેસોની સંખ્યા ઘટશે, ત્યારે હાઈકોર્ટના જજો અને કર્મચારીઓ પરનો દબાણ ઓછું થશે. વર્તમાન સિસ્ટમમાં, આવા કેસોને કારણે વિલંબ થાય છે અને નાગરિકો માટે મુકદ્દમાનો ખર્ચ પણ વધે છે, કારણ કે હાઈકોર્ટની કાર્યવાહી વધુ સંસાધન-સઘન હોય છે.
જિલ્લા અદાલતોને ₹20 કરોડ સુધીના કેસો સાંભળવાની મંજૂરી આપવાથી, ન્યાયતંત્ર કેસ મેનેજમેન્ટને સુવ્યવસ્થિત કરી શકશે અને હાઈકોર્ટને વધુ મહત્વપૂર્ણ અને વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર હોય તેવા કેસો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની મંજૂરી આપશે.
આગળ શું?
દિલ્હી હાઈકોર્ટની વર્તમાન અધિકારક્ષેત્ર દિલ્હી હાઈકોર્ટ એક્ટ, 1966 દ્વારા સંચાલિત થાય છે. જોકે, નાણાકીય મર્યાદામાં કોઈપણ ફેરફાર માટે સંસદ દ્વારા કાયદાકીય પગલાં લેવાની જરૂર પડશે. હાલમાં, સાત જજોની એક સમિતિ આ પ્રસ્તાવની સમીક્ષા કરી રહી છે. સમિતિના અહેવાલ અને સરકાર દ્વારા લેવાયેલા કોઈપણ આગામી કાયદાકીય પગલાં પર નજર રહેશે.