Bombay HC નો મોટો નિર્ણય: અનિલ અંબાણી માટે મુશ્કેલીમાં વધારો, બેંકોને મળી રાહત

બેંકો માટે મોટી રાહત: કોર્ટે શું કહ્યું?

કોર્ટે સિંગલ જજ દ્વારા આપવામાં આવેલા ચુકાદાને "પર્વર્સ" (Perverse) ગણાવ્યો હતો અને કહ્યું કે તેને ચાલુ રાખવું ગેરકાયદેસર છે. આ નિર્ણયે ધિરાણકર્તાઓ (Lenders) માટે એક મોટો કાનૂની અવરોધ દૂર કર્યો છે. હવે બેંકો 2020ના ફોરેન્સિક ઓડિટ રિપોર્ટના આધારે થયેલા કથિત નાણાકીય અનિયમિતતાઓ (Financial Irregularities) સામે કાર્યવાહી કરી શકશે.

શું છે આ મામલો?

વાસ્તવમાં, બોમ્બે હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે 23 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો. આ ચુકાદામાં ડિસેમ્બર 2025ના એક અંતરિમ આદેશને ઉલટાવી દેવાયો હતો, જે બેંક ઓફ બરોડા, IDBI બેંક, ઇન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંક અને BDO India LLP ને અનિલ અંબાણી સામે કાર્યવાહી કરતા રોકતો હતો.

આ ઉચ્ચ અદાલતે સિંગલ જજની દલીલોને ધ્યાનમાં લીધી નથી અને કહ્યું કે બેંકોને કાર્યવાહી કરતા રોકવાથી ગેરકાયદેસરતા યથાવત રહેશે. આ નિર્ણય સીધી અસર રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ (RCOM) અને તેના ગ્રુપની કંપનીઓમાં ભંડોળના કથિત દુરૂપયોગ અને ગેરરીતિઓ અંગેના ફોરેન્સિક ઓડિટ રિપોર્ટ પર આધારિત રિકવરી કાર્યવાહી કરવાની બેંકોની ક્ષમતા પર પડશે.

Reliance Power અને Reliance Infra પર શું અસર?

અંબાણી ગ્રુપની લિસ્ટેડ કંપનીઓ, Reliance Power (RPOWER) અને Reliance Infrastructure (RELINFRA) પર આ નિર્ણયની અસર જોવા મળી શકે છે. 23 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ, Reliance Power નો શેર લગભગ ₹26.00 ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો, જે તેના 52-અઠવાડિયાના નીચલા સ્તર ₹25.92 ની નજીક છે. વર્ષની શરૂઆતથી જ શેરમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. બીજી તરફ, Reliance Infrastructure લગભગ ₹103.81 પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો અને છેલ્લા એક વર્ષમાં લગભગ 63.9% નો નોંધપાત્ર ઘટાડો દર્શાવ્યો છે. આ સ્ટે હટવાયા પછી પણ આ શેરના ભાવમાં તાત્કાલિક ઉછાળો આવે તેવી શક્યતા ઓછી છે, કારણ કે કંપનીઓ પહેલાથી જ નાણાકીય દબાણ અને મોટી સંપત્તિઓના વેચાણ અને દેવાની પુનઃરચનાનો સામનો કરી રહી છે.

RBI ના નિયમો અને કાનૂની પ્રક્રિયા

આ નિર્ણય રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના 2024 માસ્ટર ડિરેક્શન્સ ઓન ફ્રોડ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ (Fraud Risk Management) ના સંદર્ભમાં મહત્વનો છે. આ ડિરેક્શન્સ જુલાઈ 2024માં જારી કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમાં કુદરતી ન્યાય (Natural Justice) ના સિદ્ધાંતો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ડિવિઝન બેન્ચના નિર્ણય સૂચવે છે કે ફોરેન્સિક ઓડિટના તારણોના આધારે બેંકો દ્વારા રિકવરીની પ્રક્રિયાને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવી રહ્યું છે. BDO India LLP, જે SEBI-માન્ય ઓડિટર છે, તેણે ઓક્ટોબર 2020માં આ ઓડિટ કર્યું હતું. બેંકોની દલીલ હતી કે અંબાણીનો પડકાર સમયમર્યાદા (Time-barred) બહાર છે અને સિંગલ જજનો આદેશ RBIના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે, જે "ફ્રોડ" તરીકે વર્ગીકૃત થયેલી સંસ્થાઓને પાંચ વર્ષ સુધી ક્રેડિટ મેળવવાથી પ્રતિબંધિત કરે છે.

RCOM અને અંબાણી ગ્રુપની નાણાકીય સ્થિતિ

રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ (RCom) તેની નાણાકીય મુશ્કેલીઓ માટે જાણીતી છે. 2019માં કંપની લગભગ ₹49,000 કરોડ ના દેવાના બોજ હેઠળ નાદારી (Bankruptcy) નોંધાવી હતી. તાજેતરમાં, 31 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં RCom નું કુલ દેવું ₹404.10 બિલિયન નોંધાયું હતું. અનિલ અંબાણીએ પણ 2020માં યુકે કોર્ટમાં વ્યક્તિગત નાદારી જાહેર કરી હતી.

Reliance Power અને Reliance Infrastructure પણ નાણાકીય પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. Reliance Power એ Q3FY26 માં આવકમાં વધારો દર્શાવ્યો હોવા છતાં, તેનો રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી (Return on Equity) ઓછો છે અને નફાનો માર્જિન નકારાત્મક રહ્યો છે. Reliance Infrastructure નો P/E રેશિયો 0.37 ની આસપાસ છે અને છેલ્લા વર્ષમાં તેના શેરના ભાવમાં ભારે ઘટાડો થયો છે.

NPA અને બેંકિંગ ક્ષેત્રનો સંદર્ભ

ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર સતત નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPAs) નો સામનો કરી રહ્યું છે. IBC (Insolvency and Bankruptcy Code) અને SARFAESI Act જેવા કાયદા રિકવરી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. RBI ના નવા ડિરેક્શન્સ ફ્રોડ રિસ્ક મેનેજમેન્ટને મજબૂત કરવાનો હેતુ ધરાવે છે. Bombay High Court નો આ નિર્ણય બેંકોને આવા કેસમાં વધુ આક્રમક વલણ અપનાવવા સક્ષમ બનાવશે.

ફોરેન્સિક ઓડિટ અને ભવિષ્યની ચિંતાઓ

આ નિર્ણય બેંકોને અનિલ અંબાણીની કંપનીઓ સામે રિકવરી માટે વધુ સક્રિય થવાનો માર્ગ ખોલે છે. 2020ના ફોરેન્સિક ઓડિટમાં ₹31,500 કરોડ થી વધુના ભંડોળના ડાયવર્ઝન (Diversion) ના આરોપો સામે આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, Reliance Infrastructure એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) દ્વારા સંપત્તિઓ જપ્તી અને Cobrapost દ્વારા નાણાકીય કૌભાંડના આરોપોનો પણ સામનો કરી રહી છે. Reliance Power ના CFO ની પણ Yes Bank લોન ફ્રોડ કેસમાં ધરપકડ થઈ હતી.

આ કાનૂની લડાઈઓ અને અગાઉ અનિલ અંબાણી દ્વારા વ્યક્તિગત નાદારીની જાહેરાત સૂચવે છે કે સંપત્તિઓના વેચાણ અથવા ધિરાણકર્તાઓ તરફથી દબાણ વધવાની સંભાવના છે. જે કંપનીઓની બેલેન્સ શીટ મજબૂત નથી, તેમના માટે આ દબાણ સહન કરવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.