તાજેતરના ડેટા મુજબ, ભારતીય મેઈનબોર્ડ IPO માં એકત્ર કરાયેલ ભંડોળનો **50-70%** હિસ્સો 'ઓફર ફોર સેલ' (OFS) સ્વરૂપે હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે મોટાભાગનું નાણું કંપનીના વિકાસને બદલે જૂના શેરહોલ્ડર્સની ખિસ્સામાં જઈ રહ્યું છે.
માર્કેટનો બદલાતો મિજાજ
ભારતીય પ્રાઈમરી માર્કેટમાં IPO હવે કંપનીઓના વિસ્તરણ કરતા જૂના રોકાણકારો માટે એક્ઝિટ રૂટ તરીકે વધુ વપરાઈ રહ્યા છે. છેલ્લા 3 વર્ષના આંકડા પર નજર કરીએ તો, મેઈનબોર્ડ IPO દ્વારા એકત્રિત કરાયેલ મૂડીનો 50% થી 70% હિસ્સો OFS દ્વારા આવે છે. પરિણામે, રોકાણકારો પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવેલ રકમ કંપનીના બેલેન્સ શીટમાં જવાને બદલે પ્રમોટર્સ, પ્રાઈવેટ ઈક્વિટી અને વેન્ચર કેપિટલ ફોર્મ્સને મળી રહી છે.
ફ્રેશ ઈશ્યુ અને OFS વચ્ચેનો તફાવત
જ્યારે કોઈ કંપની લિસ્ટ થાય છે ત્યારે 'ફ્રેશ ઈશ્યુ' દ્વારા આવતું ભંડોળ કંપનીના કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર અથવા દેવું ચૂકવવા માટે વપરાય છે. બીજી તરફ, OFS માં કંપનીને એક રૂપિયો પણ મળતો નથી; માત્ર જૂના શેરહોલ્ડર્સ તેમના શેર સામાન્ય જનતાને વેચે છે. વર્તમાન માર્કેટ ટ્રેન્ડમાં આ OFS નું પ્રમાણ ઘણું ઊંચું હોવાથી રોકાણકારોએ સાવધ રહેવું જરૂરી છે.
વેલ્યુએશન અને જોખમ
હાલના સમયમાં ઘણી કંપનીઓ 21.6x EV/EBITDA જેવા ઊંચા વેલ્યુએશન પર લિસ્ટ થઈ રહી છે. જ્યારે માર્કેટમાં તેજી હોય ત્યારે આવા ઊંચા વેલ્યુએશન અને મોટું OFS કમ્પોનન્ટ રોકાણકારો માટે ચેતવણી સમાન હોઈ શકે છે. આ સૂચવે છે કે માર્કેટનું સેન્ટિમેન્ટ અત્યારે ટોચ પર છે.
પ્રમોટર્સનો હિસ્સો કેમ મહત્વનો છે?
લોંગ ટર્મ ઈન્વેસ્ટર્સ માટે 'સ્કિન ઇન ધ ગેમ' (Skin in the game) મહત્વનું છે. જો પ્રમોટર્સ IPO દરમિયાન મોટો હિસ્સો વેચી દે, તો તે સંકેત આપે છે કે તેઓએ તેમનો ટાર્ગેટ રિટર્ન મેળવી લીધો છે અને હવે તેમનું જોખમ ઘટાડી રહ્યા છે.
રોકાણકારોએ શું કરવું જોઈએ?
કોઈપણ IPO માં પૈસા લગાવતા પહેલા DRHP ડોક્યુમેન્ટમાં 'ઓબ્જેક્ટ્સ ઓફ ધ ઓફર' વિભાગ ખાસ વાંચો. તે તપાસો કે કેટલા પૈસા કંપનીના ગ્રોથ માટે વાપરવામાં આવશે અને કેટલા જૂના શેરહોલ્ડર્સના એક્ઝિટ માટે. જો OFS મોટું હોય, તો કંપની પાસે ગ્રોથ માટે પૂરતું ફંડ છે કે નહીં તેની ચકાસણી જરૂર કરો.