સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં ભારતીય પ્રાથમિક બજાર (Primary Market) માં છેલ્લા ૩૦ વર્ષનો સૌથી મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. કુલ **૩૦** આઈપીઓ દ્વારા કંપનીઓએ **₹૩૮,૭૮૫ કરોડ** એકત્ર કર્યા છે, જે સેકન્ડરી માર્કેટની અસ્થિરતા વચ્ચે પણ રોકાણકારોનો ઉત્સાહ દર્શાવે છે.
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ એ વર્ષ ૧૯૯૬ પછીનો ભારતીય આઈપીઓ માર્કેટ માટે સૌથી વ્યસ્ત મહિનો સાબિત થયો છે. એક તરફ સેકન્ડરી માર્કેટમાં વોલેટિલિટી, બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો અને વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) નું સતત વેચાણ જોવા મળી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ આઈપીઓ માર્કેટમાં રોકાણનો પ્રવાહ અવિરત ચાલુ છે.
FPIs શા માટે આઈપીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે?
વિદેશી રોકાણકારો સેકન્ડરી માર્કેટમાં વેચવાલી કરી રહ્યા છે પરંતુ આઈપીઓમાં સક્રિય છે, તેનું મુખ્ય કારણ 'એન્કર ઇન્વેસ્ટર' મિકેનિઝમ છે. આઈપીઓમાં સંસ્થાકીય રોકાણકારો શેર લિસ્ટ થાય તે પહેલાં જ નિશ્ચિત શેર મેળવી શકે છે, જેથી તેમને બજારના દૈનિક ઉતાર-ચઢાવનો સામનો કરવો પડતો નથી. આંકડા મુજબ, વર્ષ દરમિયાન FPIs એ સેકન્ડરી માર્કેટમાં ₹૨.૫ લાખ કરોડ થી વધુના શેર વેચ્યા છે, જ્યારે આઈપીઓમાં આશરે ₹૪૮,૫૫૦ કરોડનું રોકાણ કર્યું છે.
ઘરેલું તરલતા (Domestic Liquidity) નો દબદબો
આ આઈપીઓ તેજીનું મુખ્ય એન્જિન મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ છે. રિટેલ રોકાણકારો SIP દ્વારા સતત નાણાં રોકી રહ્યા છે, જેના કારણે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ પાસે નવા શેર ખરીદવા માટે પૂરતી મૂડી રહે છે. આ માંગના કારણે મર્ચન્ટ બેંકરો પણ ઉતાવળમાં ઈસ્યુ લાવી રહ્યા છે જેથી ઓડિટ ફાઈલિંગની સમયમર્યાદા પહેલા કામ પૂરું કરી શકાય.
પ્રમોટર એક્ઝિટ અને સાવચેતીની જરૂર
રોકાણકારોએ એ સમજવું જરૂરી છે કે ઊભી કરાયેલી મૂડીનો મોટો હિસ્સો ક્યાં જઈ રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૬માં કુલ એકત્ર કરાયેલા ₹૧.૧૨ લાખ કરોડમાંથી ₹૬૬,૬૩૦ કરોડ તો 'ઓફર ફોર સેલ' (OFS) દ્વારા આવ્યા છે. એટલે કે, કંપનીના વિસ્તરણને બદલે પ્રમોટર્સ કે ખાનગી ઇક્વિટી રોકાણકારો તેમનો હિસ્સો વેચીને બહાર નીકળી રહ્યા છે. લાંબા ગાળાના રોકાણ માટે કંપનીના ફંડામેન્ટલ્સ અને વેલ્યુએશન તપાસવા અત્યંત જરૂરી છે.