નેપાળના પોખરામાં 12 ઓગસ્ટે ભૂતપૂર્વ Gorkha સૈનિકોએ 2022 થી બંધ કરાયેલી ભારતીય સેનાની ભરતી ફરી શરૂ કરવાની માંગ સાથે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. તેમનું કહેવું છે કે આનાથી સ્થાનિક યુવાનોને વિદેશમાં જોખમી મજૂરી કરવા મજબૂર થવું પડે છે. આ વિરોધ ભારતીય સેના પ્રમુખની નેપાળ મુલાકાતના ગણતરીના દિવસો પહેલાં થયો છે.
Gorkha Veteran નો રોષ
નેપાળના પોખરા શહેરમાં 12 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ, ભૂતપૂર્વ Gorkha સૈનિકો અને તેમના સમર્થકોએ ભારતીય સેનામાં ભરતી પ્રક્રિયા બંધ રાખવાના વિરોધમાં એક જાહેર દેખાવો યોજ્યો હતો. દેખાવો કરનારાઓએ એક આવેદનપત્ર સુપરત કરીને ભરતી પ્રક્રિયા તાત્કાલિક ફરી શરૂ કરવાની અપીલ કરી હતી. આ ભરતી પ્રક્રિયા 2022 માં અગ્નિપથ યોજના રજૂ થયા બાદથી સ્થગિત છે.
અગ્નિપથ યોજના અને Tripartite Agreement નો મુદ્દો
આ વિવાદનું મુખ્ય કારણ બંને દેશો વચ્ચે નીતિગત મતભેદ છે. ભારતીય સરકારની અગ્નિપથ યોજના, જે ચાર વર્ષના કાર્યકાળ માટે સૈનિકોની ભરતી કરે છે અને જેમાં પરંપરાગત લાંબા ગાળાના પેન્શન લાભોનો સમાવેશ થતો નથી, તેનો નેપાળ સરકાર દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. નેપાળના અધિકારીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે ભરતીનું નવું માળખું 1947 ના ત્રિપક્ષીય કરાર (Tripartite Agreement) સાથે સુસંગત નથી, જે અગાઉ ભારતીય સેનામાં નેપાળી Gorkha સૈનિકોની સેવા શરતોને નિયંત્રિત કરતો હતો.
રોજગારી અને સામાજિક-આર્થિક અસરો
વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન, Veteran પ્રતિનિધિઓએ ભરતી સ્થગિત થવાના સામાજિક-આર્થિક પરિણામો પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમનો દાવો હતો કે પ્રદેશના ઘણા યુવાનો માટે, ભારતીય સેનામાં સેવા એ એક સ્થિર અને સન્માનજનક કારકિર્દીનો માર્ગ છે. આ તકોના અભાવે, વિરોધ કરનારાઓનું કહેવું છે કે ઘણા યુવાનો ગલ્ફ દેશોમાં અત્યંત તાપમાનમાં, જોખમી અને ઓછા પગારવાળી પરિસ્થિતિઓમાં રોજગારી મેળવવા મજબૂર થાય છે.
વહીવટી પ્રતિબંધો સામે પણ નારાજગી
ભરતી સ્થગિત થવા ઉપરાંત, પ્રદર્શનકારીઓએ નેપાળમાં ભૂતપૂર્વ સૈનિકોની સંસ્થાઓ પર લાદવામાં આવેલા વહીવટી પ્રતિબંધો અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ખાસ કરીને, તેઓએ નવા નિર્દેશોનો વિરોધ કર્યો હતો જે આ Veteran સંગઠનોના સત્તાવાર નામોમાં 'સૈનિક' (soldier) શબ્દના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. જૂથ આને તેમની સેવાના ઇતિહાસ પ્રત્યે અનાદર ગણાવે છે.
આગામી મુલાકાતનું મહત્વ
આ વિરોધ પ્રદર્શન રાજદ્વારી રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે ભારતીય સેના પ્રમુખ જનરલ ધીરજ શેઠની નેપાળની આગામી મુલાકાત (16 ઓગસ્ટ, 2026 થી શરૂ) ના થોડા દિવસો પહેલાં થઈ રહ્યું છે. પાંચ દિવસની આ મુલાકાત દરમિયાન, જનરલ શેઠને રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પાઉડેલ દ્વારા 'નેપાળી સેનાના જનરલ' ની માનદ પદવીથી સન્માનિત કરવામાં આવશે અને તેઓ વડાપ્રધાન પુષ્પ કમલ દહલ સાથે ચર્ચા કરે તેવી અપેક્ષા છે.
પ્રાદેશિક ગતિશીલતા પર નજર રાખનારાઓ માટે, મુખ્ય નિરીક્ષણ એ રહેશે કે શું જનરલ શેઠની મુલાકાત દરમિયાન રાજદ્વારી ચર્ચાઓમાં Veteran સમુદાય દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓનો સમાવેશ થાય છે. ભરતીની શરતો પર બંને દેશો વચ્ચે મધ્યમ માર્ગ શોધવાની ક્ષમતા નક્કી કરશે કે શું ભારતીય સેનામાં Gorkha સેવાઓની આ 200 વર્ષ જૂની પરંપરા પુનઃસ્થાપિત થઈ શકે છે કે કેમ, અથવા વર્તમાન ભરતીની અડચણ યથાવત રહેશે.