૨૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક આવેલા ગ્લેશિયરના પતનથી ૧,૦૦૦થી વધુ લોકોના મોત થયા છે. આ દુર્ઘટના બાદ હવે તિબેટના ઉચ્ચપ્રદેશ પર ચાલી રહેલા વિશાળ બાંધકામો અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.
૨૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ લેંગટાંગ વિસ્તારમાં આવેલી ગ્લેશિયરની હોનારતને પગલે હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને મોટા પાયે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નષ્ટ પામ્યું છે. કુદરતી આફતો પાછળ પર્યાવરણીય ફેરફારો જવાબદાર હોવા છતાં, હવે હિમાલય અને તિબેટના ઉચ્ચપ્રદેશ પર ચાલી રહેલા આંધળા બાંધકામો પર ચર્ચા તેજ બની છે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ભૌગોલિક જોખમ
નિષ્ણાતોના મતે, આ ઉચ્ચપ્રદેશ પર ચીન દ્વારા અંદાજે ૯૦ જેટલા વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ્સ જેમ કે રેલવે, ટનલ, એરફિલ્ડ અને હાઈડ્રોપાવર ડેમ બનાવવામાં આવ્યા છે. આ વિસ્તારમાં ૪૦ થી વધુ મેજર ફોલ્ટ લાઈન્સ હોવા છતાં કરવામાં આવતું હેવી એક્સકેવેશન અને બ્લાસ્ટિંગ જમીનની સ્થિરતાને નબળી બનાવી શકે છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે પર્માફ્રોસ્ટ ઓગળતા આ પ્રકારના બાંધકામો ભૂસ્ખલન અને ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ (GLOF) નું જોખમ અનેકગણું વધારી રહ્યા છે.
આર્થિક અને ઉર્જા સુરક્ષા પર અસર
નેપાળ જેવા દેશો માટે હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ ઉર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક વિકાસ માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે. તાજેતરના પૂરથી આ સંપત્તિઓને થયેલું નુકસાન પ્રોજેક્ટની લાંબા ગાળાની ક્ષમતા પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકે છે. રોકાણકારો હવે હાઈ-એલ્ટિટ્યુડ એસેટ્સની ટકાઉપણું અંગે ચિંતિત છે, કારણ કે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે અસ્થિર વિસ્તારોમાં રોકાણ કરવું હવે મોટું નાણાકીય જોખમ બની ગયું છે.
ડેટા ટ્રાન્સપરન્સીનો અભાવ
દુર્ઘટના બાદ સૌથી મોટો મુદ્દો સરહદ પાર ડેટા શેરિંગનો છે. નેપાળ અને ચીન વચ્ચે મે ૨૦૨૬માં સહકાર માટે બેઠકો થઈ હતી, તેમ છતાં ગ્લેશિયરના સ્વાસ્થ્ય અને પૂરના જોખમો અંગે રિયલ-ટાઈમ માહિતી મેળવવામાં સ્થાનિક તંત્રને ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે, જે ચેતવણી પ્રણાલી (Early Warning System) માટે મોટો પડકાર છે.
હવે શું જોવું જોઈએ?
આગામી સમયમાં પર્યાવરણીય મોનિટરિંગ અને પારદર્શક ડેટા શેરિંગ અંગે કેવા પ્રકારના કરારો થાય છે તેના પર સૌની નજર રહેશે. વધુમાં, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં બાંધકામની ગતિ કરતા 'સ્ટ્રક્ચરલ રેઝિલિયન્સ'ને કેટલી પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે તે ક્ષેત્રની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.