નેપાળની સરકારે સ્વીકાર્યું છે કે ભારત સાથે ચાલી રહેલા સરહદ વિવાદ દરમિયાન તેઓ 1816ની મૂળ સુગૌલી સંધિ ક્યાં છે તે શોધી શક્યા નથી. લિપુલેખ પ્રદેશને લગતો રાજદ્વારી મડાગાંઠ, અને આવા ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોની ગેરહાજરી, વર્તમાન સરહદ વાટાઘાટો માટે મોટો પડકાર ઉભો કરે છે.
નેપાળ સરકારની કબૂલાત
નેપાળની સરકારે સત્તાવાર રીતે કબૂલ્યું છે કે તેઓ 1816ની મૂળ સુગૌલી સંધિનું સ્થાન શોધી શક્યા નથી. આ સંધિ એ નેપાળ અને બ્રિટિશ ઈન્ડિયા વચ્ચેની સરહદ નક્કી કરતો એક મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ હતો.
લિપુલેખ મુદ્દે તણાવ
નેપાળના વિદેશ મંત્રી શિશિર ખાનલે ગૃહ પ્રતિનિધિ સભાને જણાવ્યું કે, લિપુલેખ, લિમ્પિયાધુરા અને કલાપાની વિસ્તારોમાં દાવાઓને લઈને વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે આ સંધિ ક્યાં છે તે અંગે કોઈ માહિતી નથી. આ સંધિ નેપાળ અને તેના પડોશી દેશ વચ્ચેની પશ્ચિમી સરહદ નક્કી કરવા માટે મુખ્ય આધાર છે.
દસ્તાવેજ મળવામાં મુશ્કેલી
મૂળ દસ્તાવેજ રજૂ કરવામાં અસમર્થતા વર્તમાન સરહદી મતભેદોને ઉકેલવાના રાજદ્વારી પ્રયાસોને જટિલ બનાવે છે. સરકારે જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રીય દસ્તાવેજ ભંડારમાં વિવિધ રેકોર્ડ્સ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ સત્તાવાર મૂળ દસ્તાવેજની સ્થિતિ અજ્ઞાત છે.
ભૂતકાળમાં પણ આવી ઘટના
આવી જ પરિસ્થિતિ 2016માં પણ જોવા મળી હતી, જ્યારે નેપાળના 'ઈમિનન્ટ પર્સન્સ ગ્રુપ' અને સંસદીય તપાસ સમિતિઓ 1950ની મૂળ સંધિ શોધી શકી ન હતી. આવા મુખ્ય ઐતિહાસિક કાગળો શોધવામાં વારંવાર આવતી મુશ્કેલી રાજદ્વારી ચર્ચાઓમાં અનિશ્ચિતતા ઉમેરે છે.
પ્રાદેશિક અસરો
આ ઘટના રાજકીય અને રાજદ્વારી ક્ષેત્રે મહત્વની છે. સરહદી તણાવ પ્રાદેશિક વેપાર, દ્વિપક્ષીય આર્થિક સહકાર અને સરહદ પારના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર અસર કરી શકે છે. આ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોની અનિશ્ચિતતા બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં લાંબા સમય સુધી મતભેદનું કારણ બની શકે છે.