ટેરિફમાં ઘટાડો અને બજારની તેજી
તાજેતરમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર સંબંધોને મજબૂત બનાવતો એક મહત્વપૂર્ણ કરાર થવાની શક્યતા છે. આ કરાર હેઠળ, અમેરિકા ભારતીય વસ્તુઓ પર લાગુ પડતા ટેરિફને હાલના 50% થી ઘટાડીને 18% કરી શકે છે. આ સમાચારથી ભારતીય બજારોમાં ઉત્સાહ જોવા મળ્યો છે. 3 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, સેન્સેક્સ (Sensex) અને નિફ્ટી (Nifty) જેવા મુખ્ય શેરબજારોમાં લગભગ 3% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. ખાસ કરીને, ટેક્સટાઈલ, લેધર, સી-ફૂડ અને સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ્સ જેવા નિકાસ-લક્ષી (Export-oriented) ક્ષેત્રોને યુએસ માર્કેટમાં ઓછી અવરોધોનો સામનો કરવો પડશે, જે તેમના માટે વિકાસની નવી તકો ખોલશે.
ભારતે પણ અમેરિકન માલસામાન પર ટેરિફ ઘટાડવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. આ કરાર હેઠળ, લગભગ 98-99% ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો (Industrial Products) પર ટેરિફ હાલના 13.5% ની સરેરાશ પરથી ઘટાડીને શૂન્ય (Zero) કરવામાં આવી શકે છે. આ ઘટાડો અમુક કૃષિ ઉત્પાદનો અને ઔદ્યોગિક ઘટકોને પણ લાગુ પડશે.
અમેરિકી કૃષિ નિકાસ અને ભારતીય ચિંતાઓ
એક તરફ જ્યાં ભારતીય નિકાસકારો માટે સારા સમાચાર છે, ત્યાં બીજી તરફ અમેરિકા તરફથી કૃષિ ઉત્પાદનોની નિકાસ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. યુએસ સેક્રેટરી ઓફ એગ્રિકલ્ચર, બ્રુક રોલિન્સ, એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ભારતને અમેરિકન કૃષિ નિકાસ વધારવા ઈચ્છે છે, જે અમેરિકાની ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપશે. યુએસના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે નટ્સ, વાઇન, સ્પિરિટ્સ, ફળો અને શાકભાજી જેવા અમેરિકી કૃષિ ઉત્પાદનો પર ટેરિફ શૂન્ય કરી દેવાશે. આ આંકડા 2024 માં ભારત સાથેના $1.3 બિલિયન ના યુએસ કૃષિ વેપાર ખાધ (Agricultural Trade Deficit) નો ઉલ્લેખ કરે છે, જોકે અન્ય અહેવાલોમાં આ આંકડો $3.8 બિલિયન પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
આ અમેરિકી આકાંક્ષાઓ ભારતીય સરકારના વલણથી તદ્દન વિપરીત છે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે વારંવાર જણાવ્યું છે કે ભારતના સંવેદનશીલ કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રો, જે કરોડો લોકોની આજીવિકાનો આધાર છે, તેને 'સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત' રાખવામાં આવશે અને મોટા ટેરિફ છૂટછાટોના દાયરામાંથી બહાર રાખવામાં આવશે. ભારતમાં કૃષિ માત્ર એક આર્થિક પ્રવૃત્તિ નથી, પરંતુ લાખો લોકો માટે જીવનનિર્વાહનો પ્રશ્ન છે. અમેરિકાની કૃષિ નીતિ હેઠળ મળતી સબસિડી (Subsidized) વાળા કૃષિ ઉત્પાદનોના સંભવિત પ્રવાહથી ભારતીય ખેડૂતો અને ખેડૂત સંગઠનોમાં ચિંતા છે કે આ દેશી કૃષિને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
વેપાર ખાધ અને ભવિષ્યની દિશા
આ જાહેરાત 2025 ના ઓગસ્ટમાં અમેરિકા દ્વારા ભારતીય વસ્તુઓ પર લાગુ કરાયેલા 50% ના ટેરિફ બાદ આવી છે. હાલનો કરાર ભારત સાથેના $45.7 બિલિયન (2024 માં) ના યુએસ વેપાર ખાધને સુધારવાનો હેતુ ધરાવે છે. જ્યારે ભારતીય વસ્તુઓ પર ટેરિફ ઘટાડવો એ શ્રમ-આધારિત ક્ષેત્રો માટે સ્પષ્ટપણે હકારાત્મક છે, ત્યારે કૃષિ ક્ષેત્રની સુરક્ષાના અમલીકરણ પર મુખ્ય તણાવ રહેલો છે. કરારના લેખિત સ્વરૂપની વિગતો, ખાસ કરીને સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું રક્ષણ કેવી રીતે જાળવવામાં આવશે, તે બજારની ભાવિ દિશા નક્કી કરશે અને જ્યાં સુધી સ્પષ્ટતા નહીં આવે ત્યાં સુધી અનિશ્ચિતતા ચાલુ રહી શકે છે.