Whalesbook
મંત્રીઓએ CETA પ્રગતિની સમીક્ષા કરી
તાજેતરમાં, ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અને યુકેના બિઝનેસ એન્ડ ટ્રેડ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ પીટર કાઈલ વચ્ચે એક વર્ચ્યુઅલ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં નવ મહિના પહેલા થયેલા કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક એન્ડ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (CETA) ની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી. આ કરારનો હેતુ 2030 સુધીમાં બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપારને $56 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનો છે, જેના હેઠળ 99% ભારતીય નિકાસ UK માં ડ્યુટી-ફ્રી (કરમુક્ત) થશે. જોકે, હવે મુખ્ય ચર્ચા પરિણામોના લક્ષ્યાંકો પરથી હટીને અમલીકરણની વાસ્તવિકતાઓ અને ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ પડકારોને પહોંચી વળવા પર કેન્દ્રિત થઈ ગઈ છે.
મુખ્ય વેપાર લક્ષ્યાંકો અને વર્તમાન સ્થિતિ
CETA ના બજાર પ્રવેશ (market access) ની જોગવાઈઓ અત્યંત મહત્વની છે. આ કરાર હેઠળ, ભારતીય ઉત્પાદનોને UK માં લગભગ સંપૂર્ણ ડ્યુટી-ફ્રી પ્રવેશ મળે છે. તેના બદલામાં, ભારત પણ ઓટોમોબાઈલ અને સ્પિરિટ્સ (જેમ કે વ્હિસ્કી) જેવા મુખ્ય બ્રિટિશ ઉત્પાદનો પર ટેરિફ ઘટાડી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે $45 અબજ ડોલર રહેવાનો અંદાજ છે. 2030 સુધીમાં $56 અબજ ડોલરના લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવા માટે નોંધપાત્ર ગતિની જરૂર પડશે, તેથી વ્યવહારિક અમલીકરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું અત્યંત જરૂરી બન્યું છે.
અમલીકરણના અવરોધો નેવિગેટ કરવા
CETA જેવા વેપાર કરારોનું અમલીકરણ માત્ર ટેરિફ ઘટાડવા પૂરતું સીમિત નથી, તેમાં અનેક જટિલતાઓ શામેલ છે. બંને દેશો વચ્ચેની વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અને અલગ-અલગ નિયમનકારી ધોરણો એ મુખ્ય ક્ષેત્રો છે જેના પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. જ્યારે ભારતીય IT સેવાઓ (IT services) ને કદાચ નવા અવરોધોનો સામનો કરવો પડશે નહીં, ત્યારે UK માં નિકાસ કરતા ઉત્પાદકોને હજુ પણ બિન-ટેરિફ અવરોધો (non-tariff hurdles) નો સામનો કરવો પડી શકે છે. આમાં કડક સેનિટરી અને ફાઇટોસેનિટરી પગલાં (SPS) અથવા જટિલ 'ઓરિજિનના નિયમો' (rules of origin) શામેલ હોઈ શકે છે, જે ઉત્પાદનોની ખર્ચ-સ્પર્ધાત્મકતા (cost competitiveness) ને અસર કરી શકે છે. યુકેની પોતાની પોસ્ટ-બ્રેક્ઝિટ વેપાર નીતિ હજુ પણ વિકસી રહી છે.
મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકો સુધી પહોંચવામાં પડકારો
વિશ્લેષકો નોંધે છે કે આવા કરારોના સંપૂર્ણ લાભો મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે વિસ્તૃત એકીકરણ સમયગાળો (integration periods) અને સક્રિય વિવાદ નિવારણ (dispute resolution) પદ્ધતિઓની જરૂર પડે છે. 2030 સુધીમાં વેપારના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવો એ આ બિન-ટેરિફ અવરોધોને દૂર કર્યા વિના અથવા મજબૂત ગતિ વિના પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે. જોખમોમાં બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે અસમપ્રમાણ લાભો (asymmetrical benefits) ની સંભાવના, તેમજ વિકસતા નિયમનકારી લેન્ડસ્કેપ (regulatory landscapes) અથવા ભૂ-રાજકીય ગતિશીલતામાં ફેરફારનો સમાવેશ થાય છે. ઓટોમોટિવ પાર્ટ્સ અથવા ખાદ્ય ઉત્પાદનો જેવા માલસામાન માટેના પાલન ધોરણો (compliance standards) માં તફાવતો સતત અવરોધો રજૂ કરે છે.
ઊંડાણપૂર્વકના સંબંધો માટે આગળનો માર્ગ
આગળ જોતાં, બંને સરકારો ચોક્કસ ક્ષેત્રીય સંવાદો (sectoral dialogues) અને કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયાઓને સુવ્યવસ્થિત કરવા (streamline customs procedures) તથા નિયમનકારી ભિન્નતાઓ (regulatory divergences) ને સંબોધવા માટેની પદ્ધતિઓને પ્રાધાન્ય આપશે તેવી અપેક્ષા છે. 2030 સુધીમાં વેપારના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવાની સફળતા સંભવતઃ સતત રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ (political will), બંને દેશોના ખાનગી ક્ષેત્રની સક્રિય ભાગીદારી (private sector engagement), અને ઓળખાયેલા અમલીકરણ પડકારોના અસરકારક નિરાકરણ પર નિર્ભર રહેશે. કરારની લાંબા ગાળાની સફળતા સતત નીતિ અમલીકરણ (policy execution) અને બદલાતી આર્થિક પરિસ્થિતિઓને અનુકૂલન સાધવાની ક્ષમતા (agility) પર નિર્ભર રહેશે.